De ambitiekaart voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie is een radicale kaart waarmee sturing wordt gegeven aan toekomstige ontwikkeling van deze linie en een reekslokale verschillende projecten de komende jaren. De kaart betreft een gebied van grofweg 5 a 8 kilometer breed en ruim 86 kilometer lang. Deze Waterlinie doorsnijdt diverse gemeenten en provincies. Het Rijk ziet deze Linie als een belangrijke grootschalige landschappelijke drager, die in de toekomst nog sterker moet worden ontwikkeld om van betekenis te zijn als uniek tracé. De kaart is wenselijk om deze grote schaal sterker te ontwikkelen en tegelijk kaders te bieden voor lokale sturing op losse projecten. Termijn: de ambitiekaart ontwikkeld afgelopen jaar, de kaart is net af; en moet sturing geven voor projecten vanaf NU tot langere termijn. Deze kaart is ontwikkeld in opdracht van het Bureau Nieuwe Hollandse Waterlinie,met de leden van het Kwaliteitsteam (Yttje Feddes, Michael van Gessel, Gert Middelkoop en Ed Taverne) in samenwerking met Patrick Mc Cabe van REDscape.

Eindelijk krijgt de Grebbelinie de aandacht die het verdient. Het is samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en Hadrian’s wall een cultuurhistorisch, militair historisch en landschappelijk bijzonder fenomeen. Een verdedigingswerk dat onlosmakelijk verbonden is met het landschap waarin het ligt omdat het gebruik maakt van juist de eigenaardigheden van dat landschap. In het geval van de Nederlandse linies werd het ingenieuze en complexe systeem van waterbeheersing (bedoeld ter wering en regulering van het water dan wel drooglegging) omgekeerd zodat het gebruikt werd als een systeem voor een snelle onderwater zetting van het land ter verdediging van de achterliggende steden.

Daarmee zijn de linies een ode aan het Nederlandse landschap. De Grebbelinie is in het geheel van verdedigingswerken bijzonder omdat het geheel uit aardwerken bestaat en, anders dan de anderen, ook daadwerkelijk gefunctioneerd heeft tijdens de tweede wereld oorlog.

De vraag is nu hoe deze linie van de Grebbeberg bij Rhenen tot de Eemmond bij Bunschoten Spakenburg herkenbaar, beleefbaar en begaanbaar gemaakt kan worden. Daar zijn al een aantal studies naar gedaan. Deze studie is geen herhaling daarvan maar een voortzetting waarbij in eerste instantie wordt gekeken naar de landschappelijke inpassing en inrichting van het belangrijkste ‘aardwerk’, het Fort aan de Buursteeg op de grens van Renswoude en Veenendaal, om van daaruit richtlijnen te ontwikkelen voor de inrichting van de overige werken zonder de diversiteit aan mogelijke inrichtingen van elk individueel werk nodeloos te beperken.

REDscape is door Staatsbosbeheer gevraagd de ruimtelijke aspecten van de eigendommen van Staatsbosbeheer in de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld te brengen. Aanleiding is de behoefte van Staatsbosbeheer om een scherper beeld van de ruimtelijk onderscheidende kwaliteiten van haar forten te krijgen. In de Nieuwe Hollandse Waterlinie zal de komende jaren een omvangrijk investeringsprogramma worden uitgevoerd gericht op de restauratie van de forten en het vergroten van de beleefbaarheid en de toegankelijkheid voor het publiek.
De insteek van deze studie is ( volgend op Panorama Krayenhoff) vooral inventariserend en analyserend in plaats van visievormend. Gekeken is naar de onderscheidende kwaliteiten en potenties van de 15 forten (en aanvullende werken) in relatie tot het omliggende landschap. De analyse draagt bij aan een ruimtelijke visie van Staatsbosbeheer op de forten en tussenliggende gebieden in de Nieuwe Hollandse Waterlinie als richtsnoer voor ruimtelijke ontwikkelingen.

De Regge Bevrijd
Centraal in onderliggende studie staat de Regge, een beek die te midden van het Overijsselse kampenlandschap stroomt, maar amper nog beek genoemd kan worden. In de afgelopen honderd jaar is de natuurlijke Regge namelijk omgebouwd tot een gekanaliseerd systeem dat op een steeds snellere afvoer van water is geënt. De beek veranderde zo van een grillige onvoorspelbare, overstromende beek binnen een natuurlijk systeem, in een meanderloze, trage waterloop in een diepe geul.

REDscape haalt de Regge nu uit de ijzeren greep van de kanalisatie. De Regge wordt bevrijd: de beek moet weer echt beek zijn die meandert en die de kans gegeven wordt, indien nodig, te kunnen overstromen. Op haar beurt bevrijdt de Regge als het ware het dal. Graslanden worden aangewezen als inundatiegebieden en bieden zo het wassende water de ruimte. Bij het herstellen van deze natuurlijke dynamiek worden economische belangen nadrukkelijk niet uit het oog verloren. Een ontspannen landschap zal samen met een productielandschap één dynamisch geheel opleveren: een open, poëtisch en levend gebied.

Ontspannen landschap
Het ontspannen landschap bestaat uit de inundatievlaktes van de overstromende beek en is vooral op waterberging en natuurontwikkeling gericht. Een nieuw hydrologisch ontwerp zorgt ervoor dat de natuurlijk processen van inundatie, erosie en sedimentatie zelfsturend worden. De vlaktes worden open gehouden en ingericht als weidse graslanden. Hier krijgen allerlei vormen van natuur de kans. Zo zullen op de drogere hogere gedeeltes van het beekdal meer bloemrijke graslanden gaan groeien en zal in de lagere gedeeltes van het beekdal de nattere soorten beter gedijen. Kortom, het Reggedal groeit tot een ontspannen, robuust en natuurrijk beekdal dat ideaal is voor de wandelaar om te gaan ontdekken.

Productie Landschap
De kampen en de essen, die zo karakteristiek zijn voor het gebied vormen de dragers voor het productielandschap. Deze plekken zijn vooral op landbouw, wonen en alternatieve landbouw gericht en zijn ideaal als brandpunt voor nieuwe bedrijfsvoering. Voorwaarde is het formuleren van nieuwe spelregels zodat bestaande gebouwen in kunnen spelen op de “nieuwe economie”, zoals bijvoorbeeld accommodatie voor recreatieve doeleinden, kantoor-aan-huis en winkels. Door de bestaande historische plekken als uitgangspunt te nemen en te transformeren wordt de cultuurhistorische rijkdom van kampen en essen in het gebied behouden. Het Reggedal leeft! Niet alleen de Regge krijgt een nieuwe kans, ook de kampen en de essen leven voort.

Netwerken
Niet alleen de Regge meandert door het beekdal, het is de bedoeling dat ook de bezoeker van de regio door het gebied kan struinen. Daarvoor zijn recreatieve netwerken, zoals bijvoorbeeld wandelpaden in de natte en droge gedeeltes van belang. Het nieuwe beekdal voorziet in deze verbindingen. De netwerken maken het dal overigens niet alleen bereikbaar, ze vormen bovendien de verbindende schakels tussen de ontspannen en productie gedeeltes. Daarnaast kan een kien uitgedacht systeem van verbindingen het Reggedal in één klap verbinden met regionale natuurgebieden zoals de Sallandse Heuvelrug. Dat levert dan een groots en gevarieerd recreatiegebied op! In de vormgeving van de netwerken kunnen de contrasten in het landschap van het dal worden aangezet; het zijn de dramatische accenten in het pure landschap.


Poetische Leegte
Met het consequent op het gehele dal toepassen van het ruimtelijk concept van ontspanning en productie wordt een sterke landschappelijke drager ontwikkeld, die qua maat en robuustheid bij dit landschap hoort. Alleen daar waar het dal op de grootschalige natuurgebieden aansluit, zoals bij de Sallandse Heuvelrug, wordt het landschap als bos ingericht. Voor de overige gedeeltes voert de poëtische leegte de boventoon. Wie door het gebied struint of wandelt zal ervaren dat leegte verpletterend kan zijn.

REDscape heeft samen met H+N+S en Buiting Forest adviseurs een team gevormd van landschap experts die zijn ingehuurd om een landschapsstructuurplan te ontwikkelen voor Kommunarka, een nieuwe uitbreiding van Moskou. Het gebied bevat meer dan 4000 Ha landbouw- en bosgrond grenzend aan de MKAD, de snelweg ring van Moskou, en zal voor ten minste 200.000 Moskovieten een nieuwe woning moeten bieden. De gehele ontwikkeling zal stadscentra, scholen en gezondheidszorg bieden, als ook werkgelegenheid bieden en een nieuwe belevingswaarde van het landschap. Als basis van het landschapsplan ligt het gebruik en hergebruik van bestaande water- en bossystemen om een duurzaam blauwgroen raamwerk te ontwikkelen voor de locatie. Het bestaande systeem van rivieren, stromen, meren en geulen als ook de grote beboste gebieden moeten de basis vormen van dit nieuwe recreatieve en ecologische raamwerk. Samen met URS Corporation en Maxwan architecten zal het landschapsstructuurplan ontwikkeld worden tot een definitief masterplan dat gepland staat om afgerond te zijn in 2007.

In opdracht van gemeente Beemster, Milieufederatie en provincie Noord-Holland onderzochten we de mogelijkheden van een ontwikkelingsvisie voor de Beemster op basis van eigen kwaliteiten. We ontwikkelden het begrip Beemster Bouwdoos, een methode om vanaf het begin de ontwikkelingen te laten aansturen vanuit de sociale, culturele historische en ruimtelijke kwaliteiten van de Beemster. (download ….www.beemster.net/projecte… ) Voor twee onderdelen - water en waterberging en boerenerven - hebben we de werking van deze bouwdoos laten zien. In mei kregen we de opdracht om dit voor alle thema's (waaronder infrastructuur, woonvormen nederzettingen, energie en natuur) te doen en wel zo, dat de resultaten opgenomen kunnen worden in het bestemmingsplan landelijk gebied.

De Nieuwe Horstermeer, een toekomst vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Door de verdergaande verstedelijking is de identiteit en het landschappelijke karakter van de NHW onder druk komen te staan. Een nieuw beleid, met als motto “bescherming door ontwikkeling”, stimuleert nieuwe ontwikkelingen, als deze worden geplaatst in een ruimtelijke visie die de ontwikkeling begeleidt en controleert en de NHW in een nieuw daglicht zet. In deze studie wordt de ontwikkelingsopgave voor de Horstermeerpolder in het hart van het vechtplassengebied onderzocht.
De NHW is een uniek historisch fenomeen. Als buitengebied voor de randstad is het een landschapspark van nationale betekenis. Dit park bestaat uit een reeks van karakteristieke landschappen: plassen, veenontginningsgebieden en polders. De Horstermeer is als droogmakerij uniek in deze reeks. Naast de zichtbare structuren als forten, bunkers en accessen bevat de NHW ook onzichtbare lagen. In de Horstermeerpolder is het geheim van de NHW gestold in het agrarische polderlandschap. Sporen in dit produktielandschap maken je hier attent op: de lage horizon, de grote openheid van het landschap, de lange lijnen, de geheimzinnige routes en het oneindige wachten op de inundatie. Deze poëtische kwaliteiten worden in deze studie ingezet om nieuwe ontwikkelingen in de polder te sturen. Er ontstaat een dynamisch nieuw landschap dat de spanning tussen het natte en het droge opzoekt en als zodanig de NHW op een nieuwe manier “zichtbaar” maakt. Door de introductie van nieuwe ruimtelijke dragers wordt de polder verdeeld in twee thema’s. Hierdoor krijgen alle gewenste ontwikkelingen een plek zonder dat ze elkaar in de weg te zitten, ze kunnen naast elkaar bestaan en elkaar uitbuiten en versterken. Tevens zorgen ze met elkaar voor een hernieuwde beleving van de NHW.


De productiepolder (bedrijven + wonen + landbouw)
Het woon - en bedrijfsmilieu in de Horstermeerpolder sluit als geen ander aan bij het karakter van een productiepolder waarbij pragmatiek en ondernemersgeest voorop staat. De Middenweg blijft de ontsluitingsweg voor bewoners en bedrijven. De verkaveling loodrecht op de Middenweg maakt het mogelijk om met enkele spelregels de bebouwing in een zone langs deze weg te verdichten. Hierdoor kan de bedrijvigheid zich blijven ontwikkelen en kunnen interessante nieuwe woonmilieus ontstaan. Naast de nog aanwezige landbouwbedrijven is er in de polder steeds meer behoefte aan kleinschalige agrarisch gerelateerde activiteiten. Een deel van de polder kan op kleine schaal hiervoor ontwikkeld worden. Hierbij worden de verkaveling en de lange lijnen van de polder uitgebuit.

De ontspannen polder (natuur + recreatie)
In het nieuwe inrichtingsplan worden de ringdijk en het watervierkant als ruimtelijke structurerende elementen versterkt. Het water langs de ringdijk wordt verbreedt, het profiel van de dijk versterkt en de dijk toegankelijk gemaakt voor toeristisch gebruik. De ringdijk wordt hierdoor een duidelijke begrenzing langs de rand van de polder en een landschappelijke drager van de polder. Een nieuw waterbergingssysteem gekoppeld aan deze ringdijk verbeterd de waterkwaliteit van het Vechtplassengebied, die ontstaat door de waterzuigende werking van de dieper gelegen polder. In dit gebied ontstaat een hoog dynamisch watersysteem met rietmoeras als natuurgebied. De openheid van de polder blijft gehandhaafd, het contrast met de omringende plassen blijft aanwezig en er ontstaat een constante dynamiek tussen nat en droog. Het watervierkant, in het midden van de polder, wordt toegankelijk en ruimtelijk zichtbaar gemaakt met recreatieve paden en een dubbele bomenrij. Hierdoor wordt het vierkant een structurerend element dat bovendien de lange lijnen in de polder begeleidt en versterkt.