Projectbeschrijving

Landschapsarchitecten van REDscape zijn uitgenodigd om een visie voor de openbare ruimte te ontwikkelen voor de stedelijke vernieuwing van de havenbuurt in Deventer. Geleid door Patrick Mc Cabe ontwikkelde het designteam "Inside out", een visie waarin de vrijheid van het individu en de gebruikers boven alles moesten worden gevoed en gestimuleerd. Omdat het ging om een haven in functie omgeven door de industrie vereiste het gebied een multilaterale aanpak. Concepten als gedeelde ruimte, tolerantie en vrij te definiëren openbare ruimte stonden centraal in de ontwikkeling van het ontwerp. Het ruimtelijk concept beoogde de grenzen van de haven om te zetten om zo de relatie met de omgeving aan te pakken en de werk- en leefcultuur van het havengebied op een positieve manier aan de stad Deventer te presenteren. Een lappendeken van natuursteen werd voorgesteld om de nieuwe zoom te markeren en te fungeren als een katalysator voor de ontwikkeling van deze nieuwe bedrijven en woningen aan de rand van de stad.

Het team probeerde de conventionele benadering van de Nederlandse planning te tarten door de ontwikkeling van een gedeelde ruimte waarin vrijheid en flexibiliteit voor toekomstige bewoners en bedrijven in de haven niet wordt belemmerd. Ze gebruikten een verhoogde bestrating van betontegels werd gebruikt om het centrale deel van de havendeel te dekken, waardoor vrij verkeer van voertuigen, fietsers en voetgangers mogelijk is. Dagelijkse activiteiten als parkeren en het verkeer zullen grotendeels zelfregulerend zijn. Op de betegeling werden levensgrote pictogrammen en symbolen geschilderd om met tekens die de snelheidszones, havengebieden en parkeerplaatsen aangeven om te helpen bij de dagelijkse regulering van de ruimte. Grote openbare evenementen, zoals concerten, galerie openingen en road shows kunnen gemakkelijk worden gestimuleerd om plotselinge, complete transformaties naar evenementen mogelijk te maken.

Rond de vloer van nieuwe en bestaande gebouwen is een rand van hergebruikt baksteen uit de haven gelegd, die stimuleren dat activiteiten van kunstenaars, ambachtsmensen en bedrijven overlopen in het publieke domein. Een aantal nieuwe rustruimtes werden gecreëerd, waaronder een stadsstrand met aansluitende houten trap naar het water en een gemeenschappelijke tuin met wild gras en Italiaanse Lombardi’s, in de buurt van de bestaande silo's. Er is een nieuw watersysteem ontworpen voor de havenwijk dat regen verzamelt en verspreidt in de watertuinen, een reeks van drijvende bloemen en vegetatie die de havenbekkens reinigt en voorziet van zuurstof. Een flexibel systeem van houten openbaar meubilair werd ook ontworpen. Er zijn lange houten tafels en banken gemaakt met aan de ene kant wielen zodat ze spontaan kunnen worden verplaatst door de gebruikers van de haven om in hun behoeften te voorzien en spontane ontmoetingen mogelijk te maken.


Betrokkenheid en rol

Het stedenbouwkundig ontwerp voor de ruimte werd ontwikkeld door de lokale overheid van Deventer, onder de supervisie van stedenbouwkundige Andries Gierse, om de leidende principes te ontwikkelen voor de regeneratie van dit nieuwe gebied. REDscapes rol was om het concept en de details te ontwikkelen en de openbare ruimte te ontwerpen voor de stadsvernieuwing van de haven van Deventer wijk, die een projectgebied van 21 hectare omvat. Het ontwerpen van de openbare ruimte gebeurde deels door middel van publieke interactie in de vorm van workshops gevolgd door presentaties om de voortgang te bespreken en input te krijgen. Openbare ruimte-presentaties werden gepresenteerd door REDscape. De workshops, waarbij ook de regels voor de inzet van nieuwe gebouwen besproken werden, waren onder leiding van stedenbouwkundige Andries Gierse samen met REDscape en leden van de lokale overheid van Deventer. Gedurende de ontwikkeling van het openbare ruimte-plan coördineerde REDscape alle aspecten van het plan met de lokale regering van Deventer en de verschillende technische diensten, waaronder stedenbouwkundig ontwerp, functionaliteit, onderhoud en veiligheid, verkeer en parkeren, watermanagement, materiaalselectie, algemene veiligheid, esthetiek, het testen van materialen en financiële haalbaarheid.

Benadering

Aangezien het Havenkwartier grotendeels ontwikkeld zal worden door particulieren (zonder grote ontwikkelaars) gedurende een langere periode, wist niemand waar of wanneer de eerste ontwikkelingen zich zouden voordoen. REDscape stelde daarom voor om een reeks van design principes te ontwikkelen voor de hele havenbuurt die altijd en overal indien nodig kunnen worden toegepast. Voor de ontwikkeling van deze toolbox werd een specifiek gebied, de eerste havenarm, gekozen om de beginselen te ontwikkelen. Nadat de principes waren ontwikkeld, werden ze uitgewerkt tot een gedetailleerd voorstel. Op deze manier kon een flexibele, maar accuraat openbare ruimte-plan worden ontwikkeld dat kon omgaan met allerlei nieuwe initiatieven.

Relevantie

De designfilosofie en aanpak die REDscape indiende, paste bij de specifieke ontwikkelingskenmerken van dit plan. De aanpak was succesvol toen het eerste project, de reconstructie van de Industrie Road, onmiddellijk moest worden uitgevoerd. Een materiaalonderzoek met behulp van test-ruimtes werd ingezet en de gezamenlijke details van de fietspaden, het patchwork en diverse details werden met succes ontwikkeld en toegepast en vormden zo basis voor andere delen van het ontwerp.

De reconstructie van de industrieweg is de eerste fase van het openbare ruimte-ontwerp voor het Havenkwartier in Deventer. Omdat de Deventer haven werd gebruikt als een knooppunt voor de levering van grote hoeveelheden materialen uit de hele wereld, besloten we dat het goed zou passen om deze geschiedenis terug te zien in het concept. Het ontwerp van de openbare ruimte bevat een lappendeken van steen (waaronder hergebruikt materiaal) uit verschillende delen van de wereld.

De onregelmatigheid van het patchwork maakte het mogelijk om in een depot over een langere periode een wisselend aanbod te verzamelen van hoge kwaliteit bouwmaterialen, en de materialen in te zetten waar nodig. Het ruimtelijk concept opent de randen van het havengebied zodat een relatie met de omgeving mogelijk is en de leef- en werkcultuur van het havenkwartaal op een positieve manier aanwezig is. Het patchwork zal fungeren als een katalysator voor de ontwikkeling van nieuwe bedrijven en woningen richting de stad.

Samen met de Gemeente Deventer hebben we een speciaal fietspad ontworpen van geborstelde betonnen platen, gescheiden door een lijn van graniet die verwijst naar het spoorsysteem dat vroeger langs de industrieweg lag. De materialen werden gekozen vanwege hun pretentieloze, stoeree kwaliteit. In situ materiaalmonstergebieden werden gebouwd om onderzoek te doen naar materialen en detaillering om het definitieve ontwerp toe te passen.

Omdat het Havenkwartier grotendeels is ontwikkeld door particulieren over een langere periode van tijd, wist niemand waar en wanneer de eerste ontwikkelingen zich zouden voordoen. REDscape heeft voorgesteld een gereedschapskist van ontwerpprincipes voor het hele haven kwartaal te hanteren die altijd en overal kunnen worden toegepast. Het lappendeken is een van deze beginselen.

De openbare ruimte voor Meerland is een belangrijke drager voor de gewenste sfeer van Meerland. Bij de uitwerking van de buitenruimtes is er vooral gezocht naar een combinatie van ontwerpmiddelen om heldere expressie te geven aan iedere ruimte. Iedere ruimte krijgt hiermee zijn eigen ontwerpmiddelen. Het park is verfraaid met gras, bomen en hoogteverschillen in de vorm van taluds. De speelstraat is met baksteen en een licht gebogen maaiveld ontworpen. De buitenstraten worden gevormd met rechte lijnen en herhalende elementen. De binnenhoeven zijn met halfverharding ingericht en met houten hekwerken en bergingen. Met deze ontwerpmiddelen wordt er geprobeerd om ruimtes robuust en eenduidig te maken.

Bestaand plein
Eskilstuna’s centrale plein ligt aan een kruispunt van twee belangrijke assen die de rivier verbinden met het station en de nieuwe stad met de oude wijk. Het plein zelf heeft een geweldig potentieel voor activiteiten en om een belangrijke stedelijke ruimte te worden in de stad. Het plein faalt echter om de inwoners van Eskilstuna aan te trekken vanwege het armoedige oppervlak dat verdeeld is in kleinere ruimtes die het moeilijk maken overzicht te krijgen en over te steken. Het meubilair van het plein (stoelen, lichten, beplanting) is her en der en chaotisch geplaatst en leiden de gebruiker af van de aanwezige prachtige architectonische diversiteit in de gevels van het plein.

Stedelijke polariteit
De eerste stap was het creëren van een stedelijke polariteit door mensen te verleiden van de al drukke winkelstraat (zuidelijk eind) naar het noorden van het plein. Dit werd bereikt door het organiseren van nieuwe openbaar vervoer haltes aan de noordkant en door de toevoeging van een nieuw gebouw met een substantieel nieuw programma zoals winkels, restaurant, en parkeerplaatsen voor fietsen. Dit gebouw vormt tevens een nieuwe doorgang naar het plein. Het plein is daarna ontdaan van alle kleine plekken (met behoud van bijna alle bestaande bomen) en van gevel tot gevel bekleed met een materiaal met verschillende afwerkingen om zo een “huiskamer” te vormen. De speciaal ontworpen lichtobjecten spelen met dit originele thema. Subtiele hoogteverschillen scheiden de verschillende dynamieken van voetgangers en auto’s, als ook van cafés, zitgebieden, markten en andere activiteiten en verdelen het plein in stromen en statische plekken.

Manipulatie van het oppervlak
Om nieuwe manieren van gebruik en ervaring van het plein te stimuleren is besloten om het oppervlak van de ruimte zelf te krommen. De hoofdwinkelstraat die het plein in tweeën deelt door zijn breedte vormt de as waarover het oppervlak zich kromt of uitgetrokken wordt. Aan de zuidkant van de as is het plein verlaagd om te kunnen overstromen, wat een ijsbaan vormt in de winter en een zitgebied met vijver in de zomer. Aan de noordzijde van het plein wordt het oppervlak uitgetrokken over het nieuwe gebouw om een opgetild gebied te creëren met uitzicht over de rivier en terug naar het plein zelf. Dit deel van het plein vormt de katalysator voor allerlei nieuwe (georganiseerde) activiteiten zoals een podium, restaurant, terras en vrijetijd activiteiten zoals rolschaatsen, chillen en zonnebaden. Op deze manier stimuleert het nieuwe oppervlak het idee van een ‘menselijk theater’, mensen worden zelf het onderwerp van hun eigen theater. De openheid van het plein laat het vrij voor interpretatie om gebruikt te worden voor welke activiteit dan ook, zoals markten, grote evenementen, optredens, gewoon rondhangen en vooral het eten van de typische Zweedse gehaktbal.