REDscape is door Staatsbosbeheer gevraagd de ruimtelijke aspecten van de eigendommen van Staatsbosbeheer in de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld te brengen. Aanleiding is de behoefte van Staatsbosbeheer om een scherper beeld van de ruimtelijk onderscheidende kwaliteiten van haar forten te krijgen. In de Nieuwe Hollandse Waterlinie zal de komende jaren een omvangrijk investeringsprogramma worden uitgevoerd gericht op de restauratie van de forten en het vergroten van de beleefbaarheid en de toegankelijkheid voor het publiek.
De insteek van deze studie is ( volgend op Panorama Krayenhoff) vooral inventariserend en analyserend in plaats van visievormend. Gekeken is naar de onderscheidende kwaliteiten en potenties van de 15 forten (en aanvullende werken) in relatie tot het omliggende landschap. De analyse draagt bij aan een ruimtelijke visie van Staatsbosbeheer op de forten en tussenliggende gebieden in de Nieuwe Hollandse Waterlinie als richtsnoer voor ruimtelijke ontwikkelingen.

Fort Uitermeer maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en is uniek vanwege haar prachtige ligging aan de Vecht. Het terrein is echter in de loop der jaren verloederd en heeft een nieuwe impuls nodig. Deze krijgt ze nu in de vorm van een een hotel met appartementen, restaurant en gezondheidscentrum die op natuurlijke wijze geïntegreerd worden in een hoogwaardig landschap. Bij de vorming van dat nieuwe landschap worden de cultuurhistorische kwaliteiten van de Linie als uitgangspunt genomen. Onder deze kwaliteiten worden verstaan de uitzonderlijkheid van het Fort en het spannende ‘onbereikbare’ karakter dat ntrinsiek isaan een fort, de aanknoping met de structuren van de Linie (accessen en zichtlijnen), het uitzicht over het landschap vanaf het fortterrein en de gelaagdheid van het terrein dat zich uit in sporen van de verschillende forten die het eiland rijk is geweest. Al deze kwaliteiten worden vervolgens niet letterlijk hersteld, maar opnieuw ontdekt en zo ingezet dat een interessant en gevarieerd fortterrein ontstaat. Uiteindelijk zal de Linie weer tot leven komen en de bezoeker het gevoel krijgen zich op een waar fort te bevinden. In het ontwerp wordt de nadruk gelegd op een heldere aanzet van water, accessen, schansen en bos. De gracht wordt weer zichtbaar gemaakt. Accessen worden geaccentueerd en bepalen de richting van zicht op en van het fort. Schansen worden gecreëerd om het eiland als fort herkenbaar te maken en de belevening van het uitzicht vorm te geven. Bos, ten slotte wordt op zorgvuldige wijze geherstructureerd en verrijkt. Uiteindelijk zal bij beleving van het landschap de poëzie van de Linie op een zintuiglijke manier naar voren komen. Interessant voor bezoekers van verschillend allooi: gasten van het hotel of gezondheidscentrum én de toevallige passant. Fort Uitermeer verwordt zo tot een groene oase waarin de bezoeker kan dolen en kan genieten van de prachtige vergezichten over het landschap van de omgeving

De Nieuwe Horstermeer, een toekomst vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Door de verdergaande verstedelijking is de identiteit en het landschappelijke karakter van de NHW onder druk komen te staan. Een nieuw beleid, met als motto “bescherming door ontwikkeling”, stimuleert nieuwe ontwikkelingen, als deze worden geplaatst in een ruimtelijke visie die de ontwikkeling begeleidt en controleert en de NHW in een nieuw daglicht zet. In deze studie wordt de ontwikkelingsopgave voor de Horstermeerpolder in het hart van het vechtplassengebied onderzocht.
De NHW is een uniek historisch fenomeen. Als buitengebied voor de randstad is het een landschapspark van nationale betekenis. Dit park bestaat uit een reeks van karakteristieke landschappen: plassen, veenontginningsgebieden en polders. De Horstermeer is als droogmakerij uniek in deze reeks. Naast de zichtbare structuren als forten, bunkers en accessen bevat de NHW ook onzichtbare lagen. In de Horstermeerpolder is het geheim van de NHW gestold in het agrarische polderlandschap. Sporen in dit produktielandschap maken je hier attent op: de lage horizon, de grote openheid van het landschap, de lange lijnen, de geheimzinnige routes en het oneindige wachten op de inundatie. Deze poëtische kwaliteiten worden in deze studie ingezet om nieuwe ontwikkelingen in de polder te sturen. Er ontstaat een dynamisch nieuw landschap dat de spanning tussen het natte en het droge opzoekt en als zodanig de NHW op een nieuwe manier “zichtbaar” maakt. Door de introductie van nieuwe ruimtelijke dragers wordt de polder verdeeld in twee thema’s. Hierdoor krijgen alle gewenste ontwikkelingen een plek zonder dat ze elkaar in de weg te zitten, ze kunnen naast elkaar bestaan en elkaar uitbuiten en versterken. Tevens zorgen ze met elkaar voor een hernieuwde beleving van de NHW.


De productiepolder (bedrijven + wonen + landbouw)
Het woon - en bedrijfsmilieu in de Horstermeerpolder sluit als geen ander aan bij het karakter van een productiepolder waarbij pragmatiek en ondernemersgeest voorop staat. De Middenweg blijft de ontsluitingsweg voor bewoners en bedrijven. De verkaveling loodrecht op de Middenweg maakt het mogelijk om met enkele spelregels de bebouwing in een zone langs deze weg te verdichten. Hierdoor kan de bedrijvigheid zich blijven ontwikkelen en kunnen interessante nieuwe woonmilieus ontstaan. Naast de nog aanwezige landbouwbedrijven is er in de polder steeds meer behoefte aan kleinschalige agrarisch gerelateerde activiteiten. Een deel van de polder kan op kleine schaal hiervoor ontwikkeld worden. Hierbij worden de verkaveling en de lange lijnen van de polder uitgebuit.

De ontspannen polder (natuur + recreatie)
In het nieuwe inrichtingsplan worden de ringdijk en het watervierkant als ruimtelijke structurerende elementen versterkt. Het water langs de ringdijk wordt verbreedt, het profiel van de dijk versterkt en de dijk toegankelijk gemaakt voor toeristisch gebruik. De ringdijk wordt hierdoor een duidelijke begrenzing langs de rand van de polder en een landschappelijke drager van de polder. Een nieuw waterbergingssysteem gekoppeld aan deze ringdijk verbeterd de waterkwaliteit van het Vechtplassengebied, die ontstaat door de waterzuigende werking van de dieper gelegen polder. In dit gebied ontstaat een hoog dynamisch watersysteem met rietmoeras als natuurgebied. De openheid van de polder blijft gehandhaafd, het contrast met de omringende plassen blijft aanwezig en er ontstaat een constante dynamiek tussen nat en droog. Het watervierkant, in het midden van de polder, wordt toegankelijk en ruimtelijk zichtbaar gemaakt met recreatieve paden en een dubbele bomenrij. Hierdoor wordt het vierkant een structurerend element dat bovendien de lange lijnen in de polder begeleidt en versterkt.