De Regge Bevrijd
Centraal in onderliggende studie staat de Regge, een beek die te midden van het Overijsselse kampenlandschap stroomt, maar amper nog beek genoemd kan worden. In de afgelopen honderd jaar is de natuurlijke Regge namelijk omgebouwd tot een gekanaliseerd systeem dat op een steeds snellere afvoer van water is geënt. De beek veranderde zo van een grillige onvoorspelbare, overstromende beek binnen een natuurlijk systeem, in een meanderloze, trage waterloop in een diepe geul.

REDscape haalt de Regge nu uit de ijzeren greep van de kanalisatie. De Regge wordt bevrijd: de beek moet weer echt beek zijn die meandert en die de kans gegeven wordt, indien nodig, te kunnen overstromen. Op haar beurt bevrijdt de Regge als het ware het dal. Graslanden worden aangewezen als inundatiegebieden en bieden zo het wassende water de ruimte. Bij het herstellen van deze natuurlijke dynamiek worden economische belangen nadrukkelijk niet uit het oog verloren. Een ontspannen landschap zal samen met een productielandschap één dynamisch geheel opleveren: een open, poëtisch en levend gebied.

Ontspannen landschap
Het ontspannen landschap bestaat uit de inundatievlaktes van de overstromende beek en is vooral op waterberging en natuurontwikkeling gericht. Een nieuw hydrologisch ontwerp zorgt ervoor dat de natuurlijk processen van inundatie, erosie en sedimentatie zelfsturend worden. De vlaktes worden open gehouden en ingericht als weidse graslanden. Hier krijgen allerlei vormen van natuur de kans. Zo zullen op de drogere hogere gedeeltes van het beekdal meer bloemrijke graslanden gaan groeien en zal in de lagere gedeeltes van het beekdal de nattere soorten beter gedijen. Kortom, het Reggedal groeit tot een ontspannen, robuust en natuurrijk beekdal dat ideaal is voor de wandelaar om te gaan ontdekken.

Productie Landschap
De kampen en de essen, die zo karakteristiek zijn voor het gebied vormen de dragers voor het productielandschap. Deze plekken zijn vooral op landbouw, wonen en alternatieve landbouw gericht en zijn ideaal als brandpunt voor nieuwe bedrijfsvoering. Voorwaarde is het formuleren van nieuwe spelregels zodat bestaande gebouwen in kunnen spelen op de “nieuwe economie”, zoals bijvoorbeeld accommodatie voor recreatieve doeleinden, kantoor-aan-huis en winkels. Door de bestaande historische plekken als uitgangspunt te nemen en te transformeren wordt de cultuurhistorische rijkdom van kampen en essen in het gebied behouden. Het Reggedal leeft! Niet alleen de Regge krijgt een nieuwe kans, ook de kampen en de essen leven voort.

Netwerken
Niet alleen de Regge meandert door het beekdal, het is de bedoeling dat ook de bezoeker van de regio door het gebied kan struinen. Daarvoor zijn recreatieve netwerken, zoals bijvoorbeeld wandelpaden in de natte en droge gedeeltes van belang. Het nieuwe beekdal voorziet in deze verbindingen. De netwerken maken het dal overigens niet alleen bereikbaar, ze vormen bovendien de verbindende schakels tussen de ontspannen en productie gedeeltes. Daarnaast kan een kien uitgedacht systeem van verbindingen het Reggedal in één klap verbinden met regionale natuurgebieden zoals de Sallandse Heuvelrug. Dat levert dan een groots en gevarieerd recreatiegebied op! In de vormgeving van de netwerken kunnen de contrasten in het landschap van het dal worden aangezet; het zijn de dramatische accenten in het pure landschap.


Poetische Leegte
Met het consequent op het gehele dal toepassen van het ruimtelijk concept van ontspanning en productie wordt een sterke landschappelijke drager ontwikkeld, die qua maat en robuustheid bij dit landschap hoort. Alleen daar waar het dal op de grootschalige natuurgebieden aansluit, zoals bij de Sallandse Heuvelrug, wordt het landschap als bos ingericht. Voor de overige gedeeltes voert de poëtische leegte de boventoon. Wie door het gebied struint of wandelt zal ervaren dat leegte verpletterend kan zijn.

Landgoed Leyduin is maar een klein deel in het verhaal van de landgoederen zone van Zuid-Kennemerland, maar toch één van de meest fascinerende. In vierhonderd jaar hebben vier verschillende landhuizen op verschillende locaties op het landgoed gestaan. In de 19e eeuw is hier de eerste waterwinning voor de stad Amsterdam geïnitieerd en gerealiseerd. In diezelfde tijd is een lust-landschap in het woeste duinlandschap gecreëerd door bekende Nederlandse Landschapontwerpers, zoals Zocher, Snoek en Springer.

Het landschappelijke ontwerp voor Leyduin is meer dan een enkel ontwerp of ontwerpstijl. De huidige situatie is het resultaat van meerdere ontwerpers en bewoners door de eeuwen heen. Landgoed Leyduin is een weerspiegeling van verschillende stromingen en tijdperken en is gevormd in ruim vierhonderd jaar. Als gevolg hiervan is een zichtbare historische gelaagdheid ontstaan. In het ontwerp voor Leyduin is nagestreeft deze biografie leesbaar en inzichtelijk te maken. De kracht van het ontwerp ligt in de spanning tussen de verschillende ontwerpstijlen en tijdgebonden invloeden en vooral tussen de formele en informele landschappelijke structuren. Ook de spanning van de natuurlijke topografie tussen de open vlaktes van de (veen)weides en de beboste hoogtes van de oude duinen speelt een belangrijke rol.

De ruimtelijke structuur van Leyduin bestaat uit een aantal basisingrediënten, hoogteverschillen, bosgebieden, lanen, tuinen en open vlaktes. Deze ingrediënten zijn in de loop van de tijd deels onzichtbaar geworden en dreigen te verdwijnen uit het landschap. Wij willen een kwaliteitsimpuls geven door de structuur van het landschap te verbeteren zodat het tegenspel kan bieden tegen losse ontwikkelingen. Bij het aanscherpen van de ruimtelijke opbouw en het weer zichtbaar maken van de ruimtelijke ingrediënten wordt op een bijna stille manier een nieuwe ruimtelijke laag toegevoegd aan de oorspronkelijke structuur.

REDscape heeft samen met H+N+S en Buiting Forest adviseurs een team gevormd van landschap experts die zijn ingehuurd om een landschapsstructuurplan te ontwikkelen voor Kommunarka, een nieuwe uitbreiding van Moskou. Het gebied bevat meer dan 4000 Ha landbouw- en bosgrond grenzend aan de MKAD, de snelweg ring van Moskou, en zal voor ten minste 200.000 Moskovieten een nieuwe woning moeten bieden. De gehele ontwikkeling zal stadscentra, scholen en gezondheidszorg bieden, als ook werkgelegenheid bieden en een nieuwe belevingswaarde van het landschap. Als basis van het landschapsplan ligt het gebruik en hergebruik van bestaande water- en bossystemen om een duurzaam blauwgroen raamwerk te ontwikkelen voor de locatie. Het bestaande systeem van rivieren, stromen, meren en geulen als ook de grote beboste gebieden moeten de basis vormen van dit nieuwe recreatieve en ecologische raamwerk. Samen met URS Corporation en Maxwan architecten zal het landschapsstructuurplan ontwikkeld worden tot een definitief masterplan dat gepland staat om afgerond te zijn in 2007.

De Nieuwe Horstermeer, een toekomst vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Door de verdergaande verstedelijking is de identiteit en het landschappelijke karakter van de NHW onder druk komen te staan. Een nieuw beleid, met als motto “bescherming door ontwikkeling”, stimuleert nieuwe ontwikkelingen, als deze worden geplaatst in een ruimtelijke visie die de ontwikkeling begeleidt en controleert en de NHW in een nieuw daglicht zet. In deze studie wordt de ontwikkelingsopgave voor de Horstermeerpolder in het hart van het vechtplassengebied onderzocht.
De NHW is een uniek historisch fenomeen. Als buitengebied voor de randstad is het een landschapspark van nationale betekenis. Dit park bestaat uit een reeks van karakteristieke landschappen: plassen, veenontginningsgebieden en polders. De Horstermeer is als droogmakerij uniek in deze reeks. Naast de zichtbare structuren als forten, bunkers en accessen bevat de NHW ook onzichtbare lagen. In de Horstermeerpolder is het geheim van de NHW gestold in het agrarische polderlandschap. Sporen in dit produktielandschap maken je hier attent op: de lage horizon, de grote openheid van het landschap, de lange lijnen, de geheimzinnige routes en het oneindige wachten op de inundatie. Deze poëtische kwaliteiten worden in deze studie ingezet om nieuwe ontwikkelingen in de polder te sturen. Er ontstaat een dynamisch nieuw landschap dat de spanning tussen het natte en het droge opzoekt en als zodanig de NHW op een nieuwe manier “zichtbaar” maakt. Door de introductie van nieuwe ruimtelijke dragers wordt de polder verdeeld in twee thema’s. Hierdoor krijgen alle gewenste ontwikkelingen een plek zonder dat ze elkaar in de weg te zitten, ze kunnen naast elkaar bestaan en elkaar uitbuiten en versterken. Tevens zorgen ze met elkaar voor een hernieuwde beleving van de NHW.


De productiepolder (bedrijven + wonen + landbouw)
Het woon - en bedrijfsmilieu in de Horstermeerpolder sluit als geen ander aan bij het karakter van een productiepolder waarbij pragmatiek en ondernemersgeest voorop staat. De Middenweg blijft de ontsluitingsweg voor bewoners en bedrijven. De verkaveling loodrecht op de Middenweg maakt het mogelijk om met enkele spelregels de bebouwing in een zone langs deze weg te verdichten. Hierdoor kan de bedrijvigheid zich blijven ontwikkelen en kunnen interessante nieuwe woonmilieus ontstaan. Naast de nog aanwezige landbouwbedrijven is er in de polder steeds meer behoefte aan kleinschalige agrarisch gerelateerde activiteiten. Een deel van de polder kan op kleine schaal hiervoor ontwikkeld worden. Hierbij worden de verkaveling en de lange lijnen van de polder uitgebuit.

De ontspannen polder (natuur + recreatie)
In het nieuwe inrichtingsplan worden de ringdijk en het watervierkant als ruimtelijke structurerende elementen versterkt. Het water langs de ringdijk wordt verbreedt, het profiel van de dijk versterkt en de dijk toegankelijk gemaakt voor toeristisch gebruik. De ringdijk wordt hierdoor een duidelijke begrenzing langs de rand van de polder en een landschappelijke drager van de polder. Een nieuw waterbergingssysteem gekoppeld aan deze ringdijk verbeterd de waterkwaliteit van het Vechtplassengebied, die ontstaat door de waterzuigende werking van de dieper gelegen polder. In dit gebied ontstaat een hoog dynamisch watersysteem met rietmoeras als natuurgebied. De openheid van de polder blijft gehandhaafd, het contrast met de omringende plassen blijft aanwezig en er ontstaat een constante dynamiek tussen nat en droog. Het watervierkant, in het midden van de polder, wordt toegankelijk en ruimtelijk zichtbaar gemaakt met recreatieve paden en een dubbele bomenrij. Hierdoor wordt het vierkant een structurerend element dat bovendien de lange lijnen in de polder begeleidt en versterkt.

Rijkswaterstaat heeft REDscape de opdracht gegeven als onderdeel van een multidisciplinair team te assisteren bij de ontwikkeling van hun voortdurende onderzoek naar een nieuw concept genaamd “groene terpen”, een innovatieve studie naar de opslag van vervuilde bagger in de vorm van terpen. Dit initiatief heeft tot een nationale prijsvraag geleid waarna een winnaar gekozen is wiens plan gerealiseerd zal worden.

Terpen
Deze studie onderzoekt de mogelijkheid om behoorlijke hoeveelheden vervuilde bagger in de vorm van ‘terpen’ op te slaan. ‘Terpen’ zijn kunstmatig geconstrueerde heuvels voor menselijke nederzettingen, gemaakt van klei en grond, bedoeld om veilige woonplaatsen te bieden gedurende overstromingen. Historisch gezien waren ze het meest in gebruik in de Middeleeuwen en werden gevonden in de eb en vloed streek van de Rijn delta, in het bijzonder in Friesland en Groningen. Het tijdperk van de ‘terpen’ duurde ongeveer duizend jaar en werd uiteindelijk vervangen door een ander middel van bescherming tegen overstroming, de uitvinding van de dijk. Dijken vormen op dit moment nog steeds de belangrijkste verdediging tegen overstromingen in Nederland. Het idee voor nieuwe ‘terpen’ is ontstaan uit het feit dat stijgende zeespiegel en een veranderende dynamiek van de rivier in de Rijn betekent dat extra maatregelen moeten worden genomen tegen overstromingen in rivierstreken in de komende 50 jaar. Een van de meest waarschijnlijke maatregelen is om polders (teruggewonnen land) aansluitend aan rivieren te laten overstromen in bepaalde kritieke periodes om het waterniveau te stabiliseren. Deze overstromingsgebieden of zogeheten ‘overloop’ polders creëren nieuwe mogelijkheden voor nieuwe vormen van leven en recreatie terwijl ze tegelijkertijd absolute veiligheid verzekeren.


De nieuwe terp uitvinden
De terp is een ideale vorm om ontwikkelingen als wonen en recreatie door te laten gaan en tegelijkertijd een niveau van veiligheid bij overstroming te bieden. Een serie van maquettes werd ontwikkeld die het potentieel van verschillende benaderingen illustreren om aan te geven hoe de nieuwe terpen er uit zouden kunnen zien. Er werd geen specifieke locatie gebruikt maar de terpen werden wel in de context van de lage Rijn ontwikkeld. Deze modellen werken gebruikt in een openbaar reactie onderzoek waarin belangrijke partijen zoals natuurgroepen, bewoners en boeren werden gevraagd om hun reactie. Voor de grote schaalmodellen werden drie typen terpen ontwikkeld; de woonterp (voor nieuwe woningbouw), de recreatie terp (voor nieuwe avontuurlijke activiteiten) en de natuurterp (voor nieuwe ecologie). Ieder model demonstreerde niet alleen verschillende vormen van gebruik en potentie maar ook een zeer verschillende visuele verschijning en impact op het nieuwe landschap.