Het werk is een uniek dubbel loopgravensysteem met vele bunkers uit zowel WOI als WOII. De oppervlakte van het gebied bedraagd circa 10Ha en zal ingericht worden in functie van struinnatuur en recreatie als onderdeel van een groter militair landschap, het Lekacces.

“Op het eerste gezicht lijkt het Werk aan de Groeneweg als een verlaten golfbaan te zijn die al jaren geleden aan de natuur is overgelaten. Vanaf de Lekdijk fiets ik erlangs en ik zie een rommelig gebied met hier en daar oude fruitbomen die niet helemaal goed te verklaren zijn, in een anders strak polderlandschap. Ik fiets eromheen en pas als ik het gebied binnenloop vanaf de Achterdijk komen de kazematten ineens in beeld. Die staan in het veld en lijken als oude betonnen beesten te foerageren in een anders groen gebied. Dan begint het verhaal voor het eerst een vorm aan te nemen. Het is een oud militair complex!

Maar hoe werkte dat en hoe steken de onderdelen in elkaar? Ik wil meer weten, maar de brandnetels zijn ondoordringbaar en de kazematten afgesloten. Wat is dit voor een gebied? Zelfs voor de kenner of de beheerder die er al jaren rondloopt, is het overzicht van dit verdedigingswerk nog onbegrijpelijk en onmogelijk te doortasten. Als ik het gebied verder inloop kom ik nog meer kazematten tegen, soms onder de grond, soms vrijstaand in de ruimte. Af en toe krijg ik een blik over de voormalige schootsvelden, een prachtig uitzicht dat tot ver aan de horizon reikt, maar toch, toch begrijp ik er niets van…………… toch wil ik meer weten.” *


Met deze gedachten zijn wij als team begonnen de geheimen van het Werk aan de Groeneweg te ontdekken en een visie te ontwikkelen waarmee de stoere charmes van een prachtig dubbel loopgravensysteem weer tot de verbeelding van de bezoeker kunnen spreken. Zo heb ik een ontwerp willen maken dat de schoonheid van de beleving herstelt, terwijl niet alles ‘verteld’ hoeft te worden. Het gebied is en blijft een mysterieus en prachtig landschappelijk object. Een ingenieus systeem dat bij een omstreden tijdperk hoorde dat ver achter ons ligt. Door deze geschiedenis te begrijpen hopen wij er een nieuwe betekenis aan te geven, een nieuw landschap voor natuur, plezier en alles wat er nog meer bij komt.

De Regge Bevrijd
Centraal in onderliggende studie staat de Regge, een beek die te midden van het Overijsselse kampenlandschap stroomt, maar amper nog beek genoemd kan worden. In de afgelopen honderd jaar is de natuurlijke Regge namelijk omgebouwd tot een gekanaliseerd systeem dat op een steeds snellere afvoer van water is geënt. De beek veranderde zo van een grillige onvoorspelbare, overstromende beek binnen een natuurlijk systeem, in een meanderloze, trage waterloop in een diepe geul.

REDscape haalt de Regge nu uit de ijzeren greep van de kanalisatie. De Regge wordt bevrijd: de beek moet weer echt beek zijn die meandert en die de kans gegeven wordt, indien nodig, te kunnen overstromen. Op haar beurt bevrijdt de Regge als het ware het dal. Graslanden worden aangewezen als inundatiegebieden en bieden zo het wassende water de ruimte. Bij het herstellen van deze natuurlijke dynamiek worden economische belangen nadrukkelijk niet uit het oog verloren. Een ontspannen landschap zal samen met een productielandschap één dynamisch geheel opleveren: een open, poëtisch en levend gebied.

Ontspannen landschap
Het ontspannen landschap bestaat uit de inundatievlaktes van de overstromende beek en is vooral op waterberging en natuurontwikkeling gericht. Een nieuw hydrologisch ontwerp zorgt ervoor dat de natuurlijk processen van inundatie, erosie en sedimentatie zelfsturend worden. De vlaktes worden open gehouden en ingericht als weidse graslanden. Hier krijgen allerlei vormen van natuur de kans. Zo zullen op de drogere hogere gedeeltes van het beekdal meer bloemrijke graslanden gaan groeien en zal in de lagere gedeeltes van het beekdal de nattere soorten beter gedijen. Kortom, het Reggedal groeit tot een ontspannen, robuust en natuurrijk beekdal dat ideaal is voor de wandelaar om te gaan ontdekken.

Productie Landschap
De kampen en de essen, die zo karakteristiek zijn voor het gebied vormen de dragers voor het productielandschap. Deze plekken zijn vooral op landbouw, wonen en alternatieve landbouw gericht en zijn ideaal als brandpunt voor nieuwe bedrijfsvoering. Voorwaarde is het formuleren van nieuwe spelregels zodat bestaande gebouwen in kunnen spelen op de “nieuwe economie”, zoals bijvoorbeeld accommodatie voor recreatieve doeleinden, kantoor-aan-huis en winkels. Door de bestaande historische plekken als uitgangspunt te nemen en te transformeren wordt de cultuurhistorische rijkdom van kampen en essen in het gebied behouden. Het Reggedal leeft! Niet alleen de Regge krijgt een nieuwe kans, ook de kampen en de essen leven voort.

Netwerken
Niet alleen de Regge meandert door het beekdal, het is de bedoeling dat ook de bezoeker van de regio door het gebied kan struinen. Daarvoor zijn recreatieve netwerken, zoals bijvoorbeeld wandelpaden in de natte en droge gedeeltes van belang. Het nieuwe beekdal voorziet in deze verbindingen. De netwerken maken het dal overigens niet alleen bereikbaar, ze vormen bovendien de verbindende schakels tussen de ontspannen en productie gedeeltes. Daarnaast kan een kien uitgedacht systeem van verbindingen het Reggedal in één klap verbinden met regionale natuurgebieden zoals de Sallandse Heuvelrug. Dat levert dan een groots en gevarieerd recreatiegebied op! In de vormgeving van de netwerken kunnen de contrasten in het landschap van het dal worden aangezet; het zijn de dramatische accenten in het pure landschap.


Poetische Leegte
Met het consequent op het gehele dal toepassen van het ruimtelijk concept van ontspanning en productie wordt een sterke landschappelijke drager ontwikkeld, die qua maat en robuustheid bij dit landschap hoort. Alleen daar waar het dal op de grootschalige natuurgebieden aansluit, zoals bij de Sallandse Heuvelrug, wordt het landschap als bos ingericht. Voor de overige gedeeltes voert de poëtische leegte de boventoon. Wie door het gebied struint of wandelt zal ervaren dat leegte verpletterend kan zijn.

De Nieuwe Horstermeer, een toekomst vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Door de verdergaande verstedelijking is de identiteit en het landschappelijke karakter van de NHW onder druk komen te staan. Een nieuw beleid, met als motto “bescherming door ontwikkeling”, stimuleert nieuwe ontwikkelingen, als deze worden geplaatst in een ruimtelijke visie die de ontwikkeling begeleidt en controleert en de NHW in een nieuw daglicht zet. In deze studie wordt de ontwikkelingsopgave voor de Horstermeerpolder in het hart van het vechtplassengebied onderzocht.
De NHW is een uniek historisch fenomeen. Als buitengebied voor de randstad is het een landschapspark van nationale betekenis. Dit park bestaat uit een reeks van karakteristieke landschappen: plassen, veenontginningsgebieden en polders. De Horstermeer is als droogmakerij uniek in deze reeks. Naast de zichtbare structuren als forten, bunkers en accessen bevat de NHW ook onzichtbare lagen. In de Horstermeerpolder is het geheim van de NHW gestold in het agrarische polderlandschap. Sporen in dit produktielandschap maken je hier attent op: de lage horizon, de grote openheid van het landschap, de lange lijnen, de geheimzinnige routes en het oneindige wachten op de inundatie. Deze poëtische kwaliteiten worden in deze studie ingezet om nieuwe ontwikkelingen in de polder te sturen. Er ontstaat een dynamisch nieuw landschap dat de spanning tussen het natte en het droge opzoekt en als zodanig de NHW op een nieuwe manier “zichtbaar” maakt. Door de introductie van nieuwe ruimtelijke dragers wordt de polder verdeeld in twee thema’s. Hierdoor krijgen alle gewenste ontwikkelingen een plek zonder dat ze elkaar in de weg te zitten, ze kunnen naast elkaar bestaan en elkaar uitbuiten en versterken. Tevens zorgen ze met elkaar voor een hernieuwde beleving van de NHW.


De productiepolder (bedrijven + wonen + landbouw)
Het woon - en bedrijfsmilieu in de Horstermeerpolder sluit als geen ander aan bij het karakter van een productiepolder waarbij pragmatiek en ondernemersgeest voorop staat. De Middenweg blijft de ontsluitingsweg voor bewoners en bedrijven. De verkaveling loodrecht op de Middenweg maakt het mogelijk om met enkele spelregels de bebouwing in een zone langs deze weg te verdichten. Hierdoor kan de bedrijvigheid zich blijven ontwikkelen en kunnen interessante nieuwe woonmilieus ontstaan. Naast de nog aanwezige landbouwbedrijven is er in de polder steeds meer behoefte aan kleinschalige agrarisch gerelateerde activiteiten. Een deel van de polder kan op kleine schaal hiervoor ontwikkeld worden. Hierbij worden de verkaveling en de lange lijnen van de polder uitgebuit.

De ontspannen polder (natuur + recreatie)
In het nieuwe inrichtingsplan worden de ringdijk en het watervierkant als ruimtelijke structurerende elementen versterkt. Het water langs de ringdijk wordt verbreedt, het profiel van de dijk versterkt en de dijk toegankelijk gemaakt voor toeristisch gebruik. De ringdijk wordt hierdoor een duidelijke begrenzing langs de rand van de polder en een landschappelijke drager van de polder. Een nieuw waterbergingssysteem gekoppeld aan deze ringdijk verbeterd de waterkwaliteit van het Vechtplassengebied, die ontstaat door de waterzuigende werking van de dieper gelegen polder. In dit gebied ontstaat een hoog dynamisch watersysteem met rietmoeras als natuurgebied. De openheid van de polder blijft gehandhaafd, het contrast met de omringende plassen blijft aanwezig en er ontstaat een constante dynamiek tussen nat en droog. Het watervierkant, in het midden van de polder, wordt toegankelijk en ruimtelijk zichtbaar gemaakt met recreatieve paden en een dubbele bomenrij. Hierdoor wordt het vierkant een structurerend element dat bovendien de lange lijnen in de polder begeleidt en versterkt.