Rijkswaterstaat heeft REDscape de opdracht gegeven als onderdeel van een multidisciplinair team te assisteren bij de ontwikkeling van hun voortdurende onderzoek naar een nieuw concept genaamd “groene terpen”, een innovatieve studie naar de opslag van vervuilde bagger in de vorm van terpen. Dit initiatief heeft tot een nationale prijsvraag geleid waarna een winnaar gekozen is wiens plan gerealiseerd zal worden.

Terpen
Deze studie onderzoekt de mogelijkheid om behoorlijke hoeveelheden vervuilde bagger in de vorm van ‘terpen’ op te slaan. ‘Terpen’ zijn kunstmatig geconstrueerde heuvels voor menselijke nederzettingen, gemaakt van klei en grond, bedoeld om veilige woonplaatsen te bieden gedurende overstromingen. Historisch gezien waren ze het meest in gebruik in de Middeleeuwen en werden gevonden in de eb en vloed streek van de Rijn delta, in het bijzonder in Friesland en Groningen. Het tijdperk van de ‘terpen’ duurde ongeveer duizend jaar en werd uiteindelijk vervangen door een ander middel van bescherming tegen overstroming, de uitvinding van de dijk. Dijken vormen op dit moment nog steeds de belangrijkste verdediging tegen overstromingen in Nederland. Het idee voor nieuwe ‘terpen’ is ontstaan uit het feit dat stijgende zeespiegel en een veranderende dynamiek van de rivier in de Rijn betekent dat extra maatregelen moeten worden genomen tegen overstromingen in rivierstreken in de komende 50 jaar. Een van de meest waarschijnlijke maatregelen is om polders (teruggewonnen land) aansluitend aan rivieren te laten overstromen in bepaalde kritieke periodes om het waterniveau te stabiliseren. Deze overstromingsgebieden of zogeheten ‘overloop’ polders creëren nieuwe mogelijkheden voor nieuwe vormen van leven en recreatie terwijl ze tegelijkertijd absolute veiligheid verzekeren.


De nieuwe terp uitvinden
De terp is een ideale vorm om ontwikkelingen als wonen en recreatie door te laten gaan en tegelijkertijd een niveau van veiligheid bij overstroming te bieden. Een serie van maquettes werd ontwikkeld die het potentieel van verschillende benaderingen illustreren om aan te geven hoe de nieuwe terpen er uit zouden kunnen zien. Er werd geen specifieke locatie gebruikt maar de terpen werden wel in de context van de lage Rijn ontwikkeld. Deze modellen werken gebruikt in een openbaar reactie onderzoek waarin belangrijke partijen zoals natuurgroepen, bewoners en boeren werden gevraagd om hun reactie. Voor de grote schaalmodellen werden drie typen terpen ontwikkeld; de woonterp (voor nieuwe woningbouw), de recreatie terp (voor nieuwe avontuurlijke activiteiten) en de natuurterp (voor nieuwe ecologie). Ieder model demonstreerde niet alleen verschillende vormen van gebruik en potentie maar ook een zeer verschillende visuele verschijning en impact op het nieuwe landschap.

De natuurlijke processen die hebben geleid tot het maken van het Nederlandse landschap zijn tot op grote hoogte getemd maar blijven altijd aanwezig en onvoorspelbaar, wachtend om zich te kunnen manifesteren op een nieuwe en onverwachte manier. Een een dergelijk probleem is de natuurlijke afzetting van grote hoeveelheden modder in de lagere rivieren van de Rijn Maas delta. Deze modder, bekend als bagger, moet voortdurend verwijderd worden door baggerschepen om de vaarroutes open te houden en om te voorkomen dat het omliggende land overstroomt. Het geven van een nieuwe betekenis aan de bagger in een zich transformerend rivierlandschap is de vraag die de kern vormt van dit project.

Het concept stelt voor om de behoefte om bagger op te slaan te combineren met de eisen om meer ruimte te creëren voor de Rijn (voor extra wateropslag). Dit wordt mogelijk door een nieuwe contour te trekken om de rivier langs de Hoeksche Waard breder te maken en het bagger te gebruiken om een nieuwe dijk te vormen. Het resultaat is de ‘baggerdijk’; een lineair landschap dat zich over ongeveer 35km uitstrekt, een gebied vormt van 1000 Ha en tegelijkertijd een depot en een dijk vormt. Het ontwerp begint met het onderzoeken van de mogelijkheden van dit baggerlandschap vanaf zijn ontstaan tot afronding in een periode van vijftig jaar. Het beschrijft een opeenvolging van veranderingen en transformaties; van modderige wildernis tot een bos van coppice wilgen, van geconstrueerde landkunst tot een beukenbos, en uiteindelijk de vorming van een nieuw type van rivieroever, een met recht uniek landschap.

Het ontwerp stelt voor dat gebruikers hun eigen contexten ontwikkelen voor het nieuwe landschap en genereert manieren om te onderzoeken hoe toekomstige generaties van locale bewoners en gemeentelijke instanties de dijk kunnen vormen. Om aan te geven wat de mogelijkheden zijn in deze ontwikkeling, zijn er drie contactpunten tussen het bestaande landschap en de baggerdijk gekozen, namelijk een dorp, een boerderij en een rivierdijk om te laten zien hoe deze verschillen kunnen ontstaan. De verhalen vertellen opnieuw de ontwikkeling van de dijk door fictieve persoonlijkheden die bewoners representeren van het gebied en die dienen als een voorbeeld voor de eindeloze mogelijkheden, bekend en onbekend, die ontwikkeld kunnen worden voor de ‘baggerdijk’.