In de ontwerpopgave wordt gevraagd naar een ruimtelijke inpassing voor de uitbreiding van de fabriek die recht doet aan de cultuurhistorische waarde van de Beemster polder en zijn unieke status als UNESCO erfgoed. Om deze stap te maken heeft CONO Kaasmakers aan REDscape Landscape & Urbanism gevraagd om een landschappelijke inpassingvisie uit te voeren om de landschappelijke gevolgen, inpassingmogelijkheden voor de uitbreiding, en ontwerprichtlijnen op het terrein van een dergelijke uitbreiding te formuleren.

Het ontwerp stelt voor om het industrieterrein een aantal karakteristieken van de buitenplaats te geven om een eenmalig en bijzonder project te realiseren. Het is niet de bedoeling om deze nieuwe opzet met een buitenplaats te vergelijken. Sterker nog, het moet geen buitenplaats willen worden. Het concept stelt voor om een (industrie)terrein voor een enkel bedrijf te ontwikkelen dat bijzonder is en geïnspireerd op de vormgeving van de buitenplaatsen en het landschap van de Beemster polder.

Het landschappelijk casco blijft de ruimtelijke drager van het complex en vormt onderdeel van de architectonische compositie van het industrieterrein als geheel. Er wordt gevraagd aan de architecten om hierop in te spelen. Het landschappelijke casco dient gewaarborgd te blijven in al zijn aspecten. Dit houdt in dat alle aangewezen groene bestemmingen (carré, assen en voorgebied) vrij blijven van alle andere bestemmingen zoals bebouwing, verharding, parkeren, technische ruimtes en installaties voor nu en in de toekomst.

Fort Uitermeer maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en is uniek vanwege haar prachtige ligging aan de Vecht. Het terrein is echter in de loop der jaren verloederd en heeft een nieuwe impuls nodig. Deze krijgt ze nu in de vorm van een een hotel met appartementen, restaurant en gezondheidscentrum die op natuurlijke wijze geïntegreerd worden in een hoogwaardig landschap. Bij de vorming van dat nieuwe landschap worden de cultuurhistorische kwaliteiten van de Linie als uitgangspunt genomen. Onder deze kwaliteiten worden verstaan de uitzonderlijkheid van het Fort en het spannende ‘onbereikbare’ karakter dat ntrinsiek isaan een fort, de aanknoping met de structuren van de Linie (accessen en zichtlijnen), het uitzicht over het landschap vanaf het fortterrein en de gelaagdheid van het terrein dat zich uit in sporen van de verschillende forten die het eiland rijk is geweest. Al deze kwaliteiten worden vervolgens niet letterlijk hersteld, maar opnieuw ontdekt en zo ingezet dat een interessant en gevarieerd fortterrein ontstaat. Uiteindelijk zal de Linie weer tot leven komen en de bezoeker het gevoel krijgen zich op een waar fort te bevinden. In het ontwerp wordt de nadruk gelegd op een heldere aanzet van water, accessen, schansen en bos. De gracht wordt weer zichtbaar gemaakt. Accessen worden geaccentueerd en bepalen de richting van zicht op en van het fort. Schansen worden gecreëerd om het eiland als fort herkenbaar te maken en de belevening van het uitzicht vorm te geven. Bos, ten slotte wordt op zorgvuldige wijze geherstructureerd en verrijkt. Uiteindelijk zal bij beleving van het landschap de poëzie van de Linie op een zintuiglijke manier naar voren komen. Interessant voor bezoekers van verschillend allooi: gasten van het hotel of gezondheidscentrum én de toevallige passant. Fort Uitermeer verwordt zo tot een groene oase waarin de bezoeker kan dolen en kan genieten van de prachtige vergezichten over het landschap van de omgeving

De stad Jyvaskyla gelegen aan de rand van het meer Jyvaskyla is een snel ontwikkelende stad. De opdracht was een woningbouwproject van 600 woningen te ontwikkelen op een aangewezen locatie ongeveer 4 km van de stad aan de westoever van het meer.

Jyvaskyla meer park
De analyse laat zien dat de recreatieve circulatie om het meer afgebroken was en dat de omliggende wijken erg vaak geen fysieke of zichtbare relatie met het meer hadden. De meeste buitenwijken van Jyvaskyla bestaan uit grondgebonden woningen, omsloten door grote bosgebieden. As een reactie op dit conventionele woningpatroon hebben we besloten om het meer en zijn groene kanten te optimaliseren door het in te zetten als een centrale openbare ruimte, ‘Jyvaskyla Lake Park’. Ontwikkelingen kunnen plaatsvinden rondom het meer gebaseerd op de specifieke kwaliteiten van de omliggende gebieden. Deze gebieden werden gekarakteriseerd als ‘stad’, ‘boulevard’, en ‘bos en natuur’, die op hun beurt een centraal activiteitenpunt krijgen van georganiseerde interactie met het meer; ‘haven’ (bestaand), ‘strand’ (nieuw), en ‘pier’ (nieuw) om interactie en activiteit in het meer te stimuleren. Nieuwe voetgangersbruggen en –routes verbinden afgebroken routes rond het park om zo een continu recreatief netwerk te vormen.

De levende pier
De Levende Pier vormt het punt van georganiseerde interactie met het meer in de ‘bos en natuur’ zone. Er is besloten om een geconcentreerde vorm van woningbouw toe te passen, om zoveel mogelijk ruimte vrij te houden voor de natuur in de omgeving. De woningbouw kreeg een sterke lineaire structuur om de zichtlijnen naar het meer te optimaliseren, terwijl toch een lage horizon behouden zou blijven, geaccentueerd door twee hogere elementen (lofts). Het lineaire motief werd letterlijk verlengd in het meer door een steiger en havenhoofd te vormen en zo een ‘levende pier’ te verkrijgen. Dankzij de hoogteverschillen in het landschap kon de ruimte onder de steiger worden aangepast om een reeks van recreatieve functies te huisvesten zoals een boothuis, een restaurant, een toeristeninformatiecentrum en parkeerplaatsen voor twee vrijetijdsboten.

De woningbouw
De woningbouw op de pier is georganiseerd om te reageren op de verlopende veranderingen in het landschap wat resulteert in verschillende woningtypologieën. Deze differentiatie geeft gestalte aan een reeks van woningtypes die gebruikt kunnen worden door zeer verschillende mensen die een verscheidenheid in de woonmarkt reflecteert alsook verschillende afkomsten en levensstijlen. De levende pier is gemakkelijk bereikbaar vanaf de snelweg en snel bereikbaar voor dagtoeristen uit Jyvaskyla en omgeving.

Taken
Nieuw Vennep is een dorp in de Randstad dat dramatisch verdubbeld is in grootte na de bouw van Getsewoud, een nieuw woningbouwgebied van 7000 woningen (gebouwd tussen 1995 en 2005). Als deel van deze ontwikkeling is een nieuw park (noordpark) gepland langs de noordelijke periferie van het dorp voor overvloedige recreatie.

Een ambitieus programma
Het programma voor dit gebied (circa 45 Ha) was oorspronkelijk bedoeld om een recreatiepark te vormen. Vanwege een gebrek aan alternatieve accommodatie werd nieuw programma toegevoegd, uiteindelijk twee voetbalclubs (9 competitievelden en twee clubhuizen), een hockey complex (3 velden), een tennis complex (6 binnen- en 14 buitenvelden), een gecombineerde sporthal en zwemcomplex, een tuinencomplex en 243 woningen (hoogste segment van de markt) om het plan te kunnen financieren. Waterbehoefte behield 11% (5Ha) van het totale gebied. Als een resultaat van de ligging van het gebied in een van de diepste plekken van de polder, zijn de waterstromen gelimiteerd tot 10 meter breed door de vrees van zout water dat door de oppervlakte kan breken, waardoor grote gebieden met open water onmogelijk te realiseren zouden zijn.


Dirigeren van programma
Een conventioneel concept voor het organiseren van verschillende activiteiten in vastgelegde delen zou hier (vanwege een overvloed aan programma) betekend hebben dat er erg weinig plaats zou zijn geweest voor uitgebreide recreatie. In plaats daarvan is een alternatief concept gekozen om het programma te integreren door middel van overlappend gebruik en zo ruimte te winnen voor de opzet van een park. Bijvoorbeeld, grote woningen krijgen kleine tuinen, die in ruil gecompenseerd zijn door ze te plaatsen in een uitgebreide groene setting. Dit groengebied is op zijn beurt gedimensioneerd om bruikbaar te zijn voor zowel openbaar gebruik als ook om als verlengde tuin te dienen voor de bewoners. De voetbalvelden zijn zodanig gegroepeerd dat ze de openheid in het plan geven. Deze open plekken geven niet alleen diepte met uitzicht en gelaagde composities in het park, maar ze vormen ook de kijk arena’s rondom welke de huizen zijn gebouwd. De woningbouw zorgt op zijn beurt voor een gevoel van veiligheid voor recreanten die komen van en gaan naar de sportfaciliteiten. Op deze manier wordt het plan een gelaagd arrangement van verschillend programmaonderdelen met een ruimtelijke onderlinge afhankelijkheid die vaak resulteert in verrassende combinaties. Het water is beperkt tot rechte grachten die nogal streng lijken in het plan maar die contrasteren met de driedimensionale golvend landschap van zachte heuvels die een opeenvolging van verschillende blikken en beelden bieden aan recreanten wanneer zij zich in het park begeven.

Hergebruik van het verleden
Het Witte Huis en zijn tuin is een beschermd monument in het district Hilversum, in een streek bekend om zijn collectie prachtige villa’s en tuinen. De villa werd eerder gebruikt als militair trainingscentrum en werd verkocht aan een ontwikkelaar in de jaren 90. Aangezien de villa (Witte Huis) in slechte toestand verkeerde, was er een investeringsbron nodig om het gebouw in oude staat terug te kunnen brengen en tegelijkertijd de kwaliteiten van de villa en zijn sfeervolle omgeving te kunnen behouden. Om dit te bereiken is er voorgesteld een aantal woningen op de locatie te bouwen zonder daarmee schade te brengen aan de essentiële kwaliteiten van de plek. Een bijzondere opgave!

Een gedeelde plek
Na het uitvoeren van een analyse op de villa en de tuinen is er een ruimtelijk raamwerk ontwikkeld om de essentiële karakteristieken en gebieden die niet verstoord of verdrukt mochten raken door de nieuwe woningbouw te identificeren, en daarmee de historische waarde van de locatie te respecteren. Een concept werd ontwikkeld waarin de woningen gebouwd konden worden in de delen die toch al verstoord waren, zoals de plaats waar de tijdelijke gebouwen hadden gestaan. De woningen werden vervolgens in een compact formaat ontworpen met uitzicht op de villa tuinen, maar met een gelimiteerde hoeveelheid privé buitenruimte voor de nieuwe bewoners. Om te compenseren voor de kleine buitenruimte werd de bestaande villa tuin geopend voor algemeen gebruik als een gemeenschappelijke tuin voor de nieuwe huiseigenaren.

Leven in een villa tuin
Het plan werd afgerond na de bouw van de woningen door Bart Duvekot architecten in 2001. De woningen blijven binnen een streng aangegeven gebied om zo bomen en hun wortelsysteem te beschermen. Een zwevend dek systeem werd toegepast als voorwaarde om de bestaande bomen en hun wortels te beschermen. Het concept van hergebruik van het verleden om nieuwe gebruiken te integreren is een succes gebleken en heeft het Witte Huis van een verloederde staat naar een goed gebruikt hedendaags woongebied ontwikkeld.

Na jaren van gebruik als landbouwgrond is het voormalige meer het doel geworden van stedelijke uitbreiding en de Haarlemmermeer heeft een kritische keuze; zich te begeven in het proces van verstedelijking door gebruik te maken van de rijkdom van het bestaande agrarisch/culturele landschap om zo variëteit en diversiteit te bieden, of om te opteren voor een ‘deken’ ontwikkeling van monotone stedelijke woningen. Deze studie laat zien hoe stedelijke ontwikkeling benaderd kan worden om identiteit en differentiatie te versterken in de fysieke omgeving en om een variëteit te promoten in woningtypes en verschillende lyfestyles.

Een groot aantal van de regionale en nationale ontwikkelingen beïnvloeden de Haarlemmermeer; zoals de veranderingen in agrarische politiek, groeiende infrastructuur (snelwegen, openbaar vervoer routes) en nieuwe waterbeheersingseisen.Deze veranderingen zijn onontkoombaar. De belangrijke vragen zijn: hoe is het mogelijk te verzekeren dat de kwaliteiten van het landschap en zijn agrarische erfgoed niet verdwijnen in de nieuwe Haarlemmermeer?
Hoe kunnen de bestaande kenmerken een nieuwe kwaliteit bieden voor de toekomstige Haarlemmermeer.

Een eerste glimp op de geinverteerde (diapositief) topografische kaart van Noord Holland lijkt op een verwarrende massa met witte lijnen. Hoewel bij een inspectie van dichtbij is het mogelijk deze lijnen te onderscheiden in afzonderlijke netwerken, met ieder netwerk zijn eigen specifieke kenmerken. In de Haarlemmermeer zijn er 4 netwerken te onderscheiden. Ieder netwerk representeert een specifiek systeem met zijn visuele, compositorische en organisatorische kwaliteiten. De verschillen tussen de netwerken maken verschillende combinaties en functies mogelijk; wonen en werken, wonen en recreëren, wonen en natuur. Elk netwerk ontwikkelt zijn eigen stedelijke vorm volgens een ontwikkel strategie met een unieke set regels die het een onderscheidende visuele expressie geeft. Door deze stedelijke vormen te overdrijven is het mogelijk te laten zien dat ieder netwerk meer bevorderlijk is dan een bepaald type manier van leven. De netwerken dienen als raamwerk voor de verdere ontwikkeling van de Haarlemmermeer. Bestaande karakteristieken van het landschap vormen de referentie voor specifieke woningtypologieën. Deze karakteristieken refereren naar zowel verleden als heden, zoals het herstel van laagveen (verleden) voor de ‘drie torens’ of het oplossen van het teveel aan bagger (heden) in combinatie met een nieuwe wijk.