Project beshcrijving

Reeve is grotendeels op een dijk ontworpen die speciaal als een tektonisch landschap is gevormd, lijkend op een rivierduin. Het landschap loopt af naar een binnenmeer en vormt eindeloze variaties die zorgen dat de woningtypen in het ontwerp van het landschap geïntegreerd te worden.


Een groot deel van het landschap zal met gemengd bosgebied geplant worden. Dit bosgebied zal de huisvesting omhullen en een achtergrond voor de dorpskyline creëren. De huizen langs de noordelijke zijde van de dijk zullen profiteren van uitzicht op een groot meer. Aan de zuidzijde hebben de huizen een weids uitzicht op de groene rivier. Deze groene rivier zal af en toe op verschillende tijden in het jaar overstromen en zo zowel een groot natuurreservaat vormen als een belangrijk overloopgebied voor de IJssel tijdens hoge waterstand.


Benadering

Het hart van het dorp is centraal voor het gebied en bevindt zich rond de stroom naar het interne meer, waar grote jachthavens zich bevinden. Het gemak van de toegang tot het Ijsselmeer – één van de favoriete zeilbestemmingen van Nederland – maakt het idee van een boot bij een huis een belangrijk deel van het totale concept. De dorpskern is een versplinterde archipel met een informele structuur van waterwegen met tuinen, kaden en huizen erlangs die een variatie van kades vormen tot aan de centrale kanaalgebieden. De centrale dorpfuncties, school, winkels en hotel zijn gegroepeerd in de omgeving van de centrale doorgangen.


Relevantie

Het plan voor Reeve is uniek om veel redenen. Het belangrijkste onderdeel is het eerste project (gestart in 1950), te zien in het hedendaagse Nederlandse landschap aan de woningen die gebouwd zijn op een primaire verdedigingsdijk. De dijk vormt de nieuwe rand naar de groene rivier, een doorgang voor de IJssel langs de oude Hanzestad Kampen.


Rol en betrokkenheid

Het dorp Reeve werd door een team van experts, inclusief stedelijke ontwerpers, architecten en landschapsarchitecten ontworpen. REDscape had als voornaamste verantwoordelijkheid het ontwerp van het landschap en de openbare ruimte. Bureau Alle Hosper (Zweden) heeft het stedenbouwkundige ontwerp gemaakt.

Riverlands vormt een nieuw stedenbouwkundig plan voor de westelijke oever van New Ross in County Wexford. In het stedenbouwkundige concept wordt voorgesteld een nieuwe rivier te ontwikkelen die in schril contrast staat met de kleurrijke gebouwen en natuurstenen kades van het stadscentrum New Ross op de oostelijke oever. Voor het rivierengebied is voorgesteld om veel groenere oevers te ontwikkelen met verschillende typen woningen om zo een nieuwe stadsrand aan de rivier de Barrow te ontwikkelen.


Het plan is onderverdeeld in een reeks van blokken waartussen groene stroken in de vorm van parken gelegen zijn. Deze ruimten zijn direct toegankelijk vanuit de huizen, en zijn grotendeels vrij van verkeer, waardoor ze veilig zijn en er sociale controle heerst. Het verkavelingssysteem is ontworpen om de woningtypen onderling uitwisselbaar te maken. De huizen zijn ook zo verspreid in de samenstelling van het plan dat een informeel ritme onstaat dat doet denken aan het wonen in een dorp. De volkstuinen zijn lang, en omgeven door hagen die bijdragen aan de dorpse sfeer.

De parkstroken lopen naar de omliggende dijk die grenst aan de Barrow. Hier zijn aanplantingen van bestaande eiken. De rivier vormt een natuurlijk gebied met een hoge ecologische waarde waardoor de eb en vloed van de Barrow kunnen worden ervaren. Vanaf een pad op de dijk is er uitzicht op de rivier en de andere kant van New Ross. Het pad grenst aan de parkgebieden aan de binnenkant van de dijk.

De huizen zijn ontworpen met een werkkamer en een parkeerplaats op de begane grond. Dit maakt de leefruimte hoger gelegen waardoor er uitzicht is op de rivier. Bij sommige van de huizen grenzend aan de parkgebieden is het oppervlak van het park opgeworpen in de vorm van een dijk die ter hoogte van de eerste verdieping komt. Deze woningen hebben een tuin die rechtstreeks vanaf de dijk naar het park loopt.

In opdracht van gemeente Beemster, Milieufederatie en provincie Noord-Holland onderzochten we de mogelijkheden van een ontwikkelingsvisie voor de Beemster op basis van eigen kwaliteiten. We ontwikkelden het begrip Beemster Bouwdoos, een methode om vanaf het begin de ontwikkelingen te laten aansturen vanuit de sociale, culturele historische en ruimtelijke kwaliteiten van de Beemster. (download ….www.beemster.net/projecte… ) Voor twee onderdelen - water en waterberging en boerenerven - hebben we de werking van deze bouwdoos laten zien. In mei kregen we de opdracht om dit voor alle thema's (waaronder infrastructuur, woonvormen nederzettingen, energie en natuur) te doen en wel zo, dat de resultaten opgenomen kunnen worden in het bestemmingsplan landelijk gebied.

Op het eerste gezicht lijkt de Beemster een tamelijk rustige, weinig veranderend landschap met een veilig geborgen toekomst in een landelijke setting. Dit beeld is echter verraderlijk. De polder bevindt zich op een belangrijk schakelmoment. Onder meer veranderingen in de landbouw, noodzaak van nieuwe woningbouw en de wateropgave brengen ruimtelijke processen op gang die een grote impact hebben op de Beemster. Die processen hebben zowel maatschappelijke als ruimtelijke gevolgen voor de inrichting en beleving van de polder.

De aard van de ruimtelijke veranderingen is divers, van grootschalig en ingrijpend tot klein en langzaam. De ruimtelijke opgave is ook niet zo zeer dát er iets gaat veranderen, maar hóe die verandering plaatsvindt en de kwalitatieve invulling ervan. Centraal in deze opgave staat de rol die cultuurgeschiedenis in deze dynamiek kan spelen om het aanzien van de polder als Werelderfgoed te waarborgen en de identiteit van de Beemster te versterken. (download ….www.beemster.net/projecte… )

Mentaliteit en The making of

De vraag naar de ruimtelijke identiteit van de Beemster wordt steevast beantwoord met een liefdesverklaring aan het landschap waarbij openheid, weidsheid, rechtlijnigheid, strak ritme, begrenzing door de dijk, het groen langs de wegen en op de erven, de deftige agrarische bebouwing van vroeger, de gekke dorpen, dan bijzonder worden benadrukt. Daarbinnen zijn het de sloten, de verkaveling, de techniek en de zeventiende eeuw die de status van het werelderfgoed bepaald hebben. Men is zich er van bewust dat het landschap zo in stand is gebleven door het agrarische gebruik. Lang is de Beemster een modelregio geweest op agrarisch gebied ten gevolge van hun vooruitstrevende bedrijfsvoering. Omdat er veel pachtboerderijen waren is ten gevolge van vererving het land ook minder versnipperd dan elders.


Conclusies en aanbevelingen

We hebben niemand gesproken die de Beemster lelijk vindt. Iedereen hecht aan de ruimtelijke kwaliteit ervan. Ook uit het verslag van de werkconferentie die in november 2004 plaatsvond, blijkt ook die eensgezindheid wanneer het over de ruimtelijke kwaliteiten gaat, zoals de sloten, kavels, bomen, bebouwing en ritme. De spanning wordt zichtbaar wanneer er een keuze vermoed wordt tussen ontwikkelen en behouden, zoals bij de stelling dat het werelderfgoed vaak ten onrechte gebruikt wordt om ontwikkelingen tegen te houden of de stelling dat het werelderfgoed en de agrarische sector heel goed samen gaan. De Beemster Bouwdoos biedt Beemsterse spelregels die geënt zijn op de Beemstermaat. De Bouwdoos is een instrument voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Deze bevat de specifieke ruimtelijke elementen van de Beemster, zoals erven en erfopbouw, gebouwen, watergangen en kavelstructuur. Bij ruimtelijke vragen met betrekking tot de erfopbouw bijvoorbeeld biedt de Bouwdoos duidelijkheid over de exacte plaatsing van een bedrijfsgebouw achter het woonhuis, de inrichting van erven of de ‘groene voet’ die een nieuwe vrijstaande woning om zich heen vraagt. Het gaat dus niet primair om regels die de uiterlijke vorm van gebouwen vastleggen, maar om regels die te maken hebben met de plaatsing van gebouwen op een kavel. Twee casestudies - over water en erven - illustreren de toepassing van de Beemster Bouwdoos voor nieuwe opgaven.

De stad Jyvaskyla gelegen aan de rand van het meer Jyvaskyla is een snel ontwikkelende stad. De opdracht was een woningbouwproject van 600 woningen te ontwikkelen op een aangewezen locatie ongeveer 4 km van de stad aan de westoever van het meer.

Jyvaskyla meer park
De analyse laat zien dat de recreatieve circulatie om het meer afgebroken was en dat de omliggende wijken erg vaak geen fysieke of zichtbare relatie met het meer hadden. De meeste buitenwijken van Jyvaskyla bestaan uit grondgebonden woningen, omsloten door grote bosgebieden. As een reactie op dit conventionele woningpatroon hebben we besloten om het meer en zijn groene kanten te optimaliseren door het in te zetten als een centrale openbare ruimte, ‘Jyvaskyla Lake Park’. Ontwikkelingen kunnen plaatsvinden rondom het meer gebaseerd op de specifieke kwaliteiten van de omliggende gebieden. Deze gebieden werden gekarakteriseerd als ‘stad’, ‘boulevard’, en ‘bos en natuur’, die op hun beurt een centraal activiteitenpunt krijgen van georganiseerde interactie met het meer; ‘haven’ (bestaand), ‘strand’ (nieuw), en ‘pier’ (nieuw) om interactie en activiteit in het meer te stimuleren. Nieuwe voetgangersbruggen en –routes verbinden afgebroken routes rond het park om zo een continu recreatief netwerk te vormen.

De levende pier
De Levende Pier vormt het punt van georganiseerde interactie met het meer in de ‘bos en natuur’ zone. Er is besloten om een geconcentreerde vorm van woningbouw toe te passen, om zoveel mogelijk ruimte vrij te houden voor de natuur in de omgeving. De woningbouw kreeg een sterke lineaire structuur om de zichtlijnen naar het meer te optimaliseren, terwijl toch een lage horizon behouden zou blijven, geaccentueerd door twee hogere elementen (lofts). Het lineaire motief werd letterlijk verlengd in het meer door een steiger en havenhoofd te vormen en zo een ‘levende pier’ te verkrijgen. Dankzij de hoogteverschillen in het landschap kon de ruimte onder de steiger worden aangepast om een reeks van recreatieve functies te huisvesten zoals een boothuis, een restaurant, een toeristeninformatiecentrum en parkeerplaatsen voor twee vrijetijdsboten.

De woningbouw
De woningbouw op de pier is georganiseerd om te reageren op de verlopende veranderingen in het landschap wat resulteert in verschillende woningtypologieën. Deze differentiatie geeft gestalte aan een reeks van woningtypes die gebruikt kunnen worden door zeer verschillende mensen die een verscheidenheid in de woonmarkt reflecteert alsook verschillende afkomsten en levensstijlen. De levende pier is gemakkelijk bereikbaar vanaf de snelweg en snel bereikbaar voor dagtoeristen uit Jyvaskyla en omgeving.

Taken
Nieuw Vennep is een dorp in de Randstad dat dramatisch verdubbeld is in grootte na de bouw van Getsewoud, een nieuw woningbouwgebied van 7000 woningen (gebouwd tussen 1995 en 2005). Als deel van deze ontwikkeling is een nieuw park (noordpark) gepland langs de noordelijke periferie van het dorp voor overvloedige recreatie.

Een ambitieus programma
Het programma voor dit gebied (circa 45 Ha) was oorspronkelijk bedoeld om een recreatiepark te vormen. Vanwege een gebrek aan alternatieve accommodatie werd nieuw programma toegevoegd, uiteindelijk twee voetbalclubs (9 competitievelden en twee clubhuizen), een hockey complex (3 velden), een tennis complex (6 binnen- en 14 buitenvelden), een gecombineerde sporthal en zwemcomplex, een tuinencomplex en 243 woningen (hoogste segment van de markt) om het plan te kunnen financieren. Waterbehoefte behield 11% (5Ha) van het totale gebied. Als een resultaat van de ligging van het gebied in een van de diepste plekken van de polder, zijn de waterstromen gelimiteerd tot 10 meter breed door de vrees van zout water dat door de oppervlakte kan breken, waardoor grote gebieden met open water onmogelijk te realiseren zouden zijn.


Dirigeren van programma
Een conventioneel concept voor het organiseren van verschillende activiteiten in vastgelegde delen zou hier (vanwege een overvloed aan programma) betekend hebben dat er erg weinig plaats zou zijn geweest voor uitgebreide recreatie. In plaats daarvan is een alternatief concept gekozen om het programma te integreren door middel van overlappend gebruik en zo ruimte te winnen voor de opzet van een park. Bijvoorbeeld, grote woningen krijgen kleine tuinen, die in ruil gecompenseerd zijn door ze te plaatsen in een uitgebreide groene setting. Dit groengebied is op zijn beurt gedimensioneerd om bruikbaar te zijn voor zowel openbaar gebruik als ook om als verlengde tuin te dienen voor de bewoners. De voetbalvelden zijn zodanig gegroepeerd dat ze de openheid in het plan geven. Deze open plekken geven niet alleen diepte met uitzicht en gelaagde composities in het park, maar ze vormen ook de kijk arena’s rondom welke de huizen zijn gebouwd. De woningbouw zorgt op zijn beurt voor een gevoel van veiligheid voor recreanten die komen van en gaan naar de sportfaciliteiten. Op deze manier wordt het plan een gelaagd arrangement van verschillend programmaonderdelen met een ruimtelijke onderlinge afhankelijkheid die vaak resulteert in verrassende combinaties. Het water is beperkt tot rechte grachten die nogal streng lijken in het plan maar die contrasteren met de driedimensionale golvend landschap van zachte heuvels die een opeenvolging van verschillende blikken en beelden bieden aan recreanten wanneer zij zich in het park begeven.

Hergebruik van het verleden
Het Witte Huis en zijn tuin is een beschermd monument in het district Hilversum, in een streek bekend om zijn collectie prachtige villa’s en tuinen. De villa werd eerder gebruikt als militair trainingscentrum en werd verkocht aan een ontwikkelaar in de jaren 90. Aangezien de villa (Witte Huis) in slechte toestand verkeerde, was er een investeringsbron nodig om het gebouw in oude staat terug te kunnen brengen en tegelijkertijd de kwaliteiten van de villa en zijn sfeervolle omgeving te kunnen behouden. Om dit te bereiken is er voorgesteld een aantal woningen op de locatie te bouwen zonder daarmee schade te brengen aan de essentiële kwaliteiten van de plek. Een bijzondere opgave!

Een gedeelde plek
Na het uitvoeren van een analyse op de villa en de tuinen is er een ruimtelijk raamwerk ontwikkeld om de essentiële karakteristieken en gebieden die niet verstoord of verdrukt mochten raken door de nieuwe woningbouw te identificeren, en daarmee de historische waarde van de locatie te respecteren. Een concept werd ontwikkeld waarin de woningen gebouwd konden worden in de delen die toch al verstoord waren, zoals de plaats waar de tijdelijke gebouwen hadden gestaan. De woningen werden vervolgens in een compact formaat ontworpen met uitzicht op de villa tuinen, maar met een gelimiteerde hoeveelheid privé buitenruimte voor de nieuwe bewoners. Om te compenseren voor de kleine buitenruimte werd de bestaande villa tuin geopend voor algemeen gebruik als een gemeenschappelijke tuin voor de nieuwe huiseigenaren.

Leven in een villa tuin
Het plan werd afgerond na de bouw van de woningen door Bart Duvekot architecten in 2001. De woningen blijven binnen een streng aangegeven gebied om zo bomen en hun wortelsysteem te beschermen. Een zwevend dek systeem werd toegepast als voorwaarde om de bestaande bomen en hun wortels te beschermen. Het concept van hergebruik van het verleden om nieuwe gebruiken te integreren is een succes gebleken en heeft het Witte Huis van een verloederde staat naar een goed gebruikt hedendaags woongebied ontwikkeld.