De ambitiekaart voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie is een radicale kaart waarmee sturing wordt gegeven aan toekomstige ontwikkeling van deze linie en een reekslokale verschillende projecten de komende jaren. De kaart betreft een gebied van grofweg 5 a 8 kilometer breed en ruim 86 kilometer lang. Deze Waterlinie doorsnijdt diverse gemeenten en provincies. Het Rijk ziet deze Linie als een belangrijke grootschalige landschappelijke drager, die in de toekomst nog sterker moet worden ontwikkeld om van betekenis te zijn als uniek tracé. De kaart is wenselijk om deze grote schaal sterker te ontwikkelen en tegelijk kaders te bieden voor lokale sturing op losse projecten. Termijn: de ambitiekaart ontwikkeld afgelopen jaar, de kaart is net af; en moet sturing geven voor projecten vanaf NU tot langere termijn. Deze kaart is ontwikkeld in opdracht van het Bureau Nieuwe Hollandse Waterlinie,met de leden van het Kwaliteitsteam (Yttje Feddes, Michael van Gessel, Gert Middelkoop en Ed Taverne) in samenwerking met Patrick Mc Cabe van REDscape.

Eindelijk krijgt de Grebbelinie de aandacht die het verdient. Het is samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en Hadrian’s wall een cultuurhistorisch, militair historisch en landschappelijk bijzonder fenomeen. Een verdedigingswerk dat onlosmakelijk verbonden is met het landschap waarin het ligt omdat het gebruik maakt van juist de eigenaardigheden van dat landschap. In het geval van de Nederlandse linies werd het ingenieuze en complexe systeem van waterbeheersing (bedoeld ter wering en regulering van het water dan wel drooglegging) omgekeerd zodat het gebruikt werd als een systeem voor een snelle onderwater zetting van het land ter verdediging van de achterliggende steden.

Daarmee zijn de linies een ode aan het Nederlandse landschap. De Grebbelinie is in het geheel van verdedigingswerken bijzonder omdat het geheel uit aardwerken bestaat en, anders dan de anderen, ook daadwerkelijk gefunctioneerd heeft tijdens de tweede wereld oorlog.

De vraag is nu hoe deze linie van de Grebbeberg bij Rhenen tot de Eemmond bij Bunschoten Spakenburg herkenbaar, beleefbaar en begaanbaar gemaakt kan worden. Daar zijn al een aantal studies naar gedaan. Deze studie is geen herhaling daarvan maar een voortzetting waarbij in eerste instantie wordt gekeken naar de landschappelijke inpassing en inrichting van het belangrijkste ‘aardwerk’, het Fort aan de Buursteeg op de grens van Renswoude en Veenendaal, om van daaruit richtlijnen te ontwikkelen voor de inrichting van de overige werken zonder de diversiteit aan mogelijke inrichtingen van elk individueel werk nodeloos te beperken.

Doel van de op te stellen Landschapsvisie N201+ is te komen tot een samenhangende visie voor de inpassing van de omgelegde N201. Het plan geeft antwoord op de vraag hoe de weg er uit komt te zien als samenhangende eenheid in een afwisselende omgeving.

De polders waar de N201+ doorheen loopt vormen van elkaar verschillende eenheden. Het aanzien van de weg en de omgeving is per polder verschillend. Door de ontwikkeling van bedrijfsterreinen dreigen de verschillen gehomogeniseerd te worden. De keuze om de polders als bouwsteen te gebruiken zorgt er voor dat de verschillen van de polders worden versterkt en de N201+ zich samenvoegt met de lokale omgeving.

Binnen de landschappelijke eenheden wordt gezocht naar een gepaste aansluiting op de omgeving van de weg. Hierbij zal aansluiting worden gezocht bij de bestaande of de te verwachten landschappelijke en stedenbouwkundige opbouw.

Vijf uitgangspunten zijn geformuleerd op grond waarvan de uiteindelijke inrichtingsvoorstellen zijn vastgesteld. De uitgangspunten zijn alsvolgt omschreven:

- Op zoek naar de rust
- Robuustheid in de tijd
- De polders als eenheid
- Aansluiting op de omgeving
- Eenduidigheid in wegprofiel
- Inpassing kruisende structuren

Het plan resulteert uiteindelijk in voorstellen voor de inrichting van het technisch wegontwerp, de wegbermen, restruimtes in aansluitingen en de beeldkwaliteit van kunstwerken en wegmeubilair voor het totale tracé.

REDscape heeft samen met H+N+S en Buiting Forest adviseurs een team gevormd van landschap experts die zijn ingehuurd om een landschapsstructuurplan te ontwikkelen voor Kommunarka, een nieuwe uitbreiding van Moskou. Het gebied bevat meer dan 4000 Ha landbouw- en bosgrond grenzend aan de MKAD, de snelweg ring van Moskou, en zal voor ten minste 200.000 Moskovieten een nieuwe woning moeten bieden. De gehele ontwikkeling zal stadscentra, scholen en gezondheidszorg bieden, als ook werkgelegenheid bieden en een nieuwe belevingswaarde van het landschap. Als basis van het landschapsplan ligt het gebruik en hergebruik van bestaande water- en bossystemen om een duurzaam blauwgroen raamwerk te ontwikkelen voor de locatie. Het bestaande systeem van rivieren, stromen, meren en geulen als ook de grote beboste gebieden moeten de basis vormen van dit nieuwe recreatieve en ecologische raamwerk. Samen met URS Corporation en Maxwan architecten zal het landschapsstructuurplan ontwikkeld worden tot een definitief masterplan dat gepland staat om afgerond te zijn in 2007.

De Nieuwe Horstermeer, een toekomst vanuit de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Door de verdergaande verstedelijking is de identiteit en het landschappelijke karakter van de NHW onder druk komen te staan. Een nieuw beleid, met als motto “bescherming door ontwikkeling”, stimuleert nieuwe ontwikkelingen, als deze worden geplaatst in een ruimtelijke visie die de ontwikkeling begeleidt en controleert en de NHW in een nieuw daglicht zet. In deze studie wordt de ontwikkelingsopgave voor de Horstermeerpolder in het hart van het vechtplassengebied onderzocht.
De NHW is een uniek historisch fenomeen. Als buitengebied voor de randstad is het een landschapspark van nationale betekenis. Dit park bestaat uit een reeks van karakteristieke landschappen: plassen, veenontginningsgebieden en polders. De Horstermeer is als droogmakerij uniek in deze reeks. Naast de zichtbare structuren als forten, bunkers en accessen bevat de NHW ook onzichtbare lagen. In de Horstermeerpolder is het geheim van de NHW gestold in het agrarische polderlandschap. Sporen in dit produktielandschap maken je hier attent op: de lage horizon, de grote openheid van het landschap, de lange lijnen, de geheimzinnige routes en het oneindige wachten op de inundatie. Deze poëtische kwaliteiten worden in deze studie ingezet om nieuwe ontwikkelingen in de polder te sturen. Er ontstaat een dynamisch nieuw landschap dat de spanning tussen het natte en het droge opzoekt en als zodanig de NHW op een nieuwe manier “zichtbaar” maakt. Door de introductie van nieuwe ruimtelijke dragers wordt de polder verdeeld in twee thema’s. Hierdoor krijgen alle gewenste ontwikkelingen een plek zonder dat ze elkaar in de weg te zitten, ze kunnen naast elkaar bestaan en elkaar uitbuiten en versterken. Tevens zorgen ze met elkaar voor een hernieuwde beleving van de NHW.


De productiepolder (bedrijven + wonen + landbouw)
Het woon - en bedrijfsmilieu in de Horstermeerpolder sluit als geen ander aan bij het karakter van een productiepolder waarbij pragmatiek en ondernemersgeest voorop staat. De Middenweg blijft de ontsluitingsweg voor bewoners en bedrijven. De verkaveling loodrecht op de Middenweg maakt het mogelijk om met enkele spelregels de bebouwing in een zone langs deze weg te verdichten. Hierdoor kan de bedrijvigheid zich blijven ontwikkelen en kunnen interessante nieuwe woonmilieus ontstaan. Naast de nog aanwezige landbouwbedrijven is er in de polder steeds meer behoefte aan kleinschalige agrarisch gerelateerde activiteiten. Een deel van de polder kan op kleine schaal hiervoor ontwikkeld worden. Hierbij worden de verkaveling en de lange lijnen van de polder uitgebuit.

De ontspannen polder (natuur + recreatie)
In het nieuwe inrichtingsplan worden de ringdijk en het watervierkant als ruimtelijke structurerende elementen versterkt. Het water langs de ringdijk wordt verbreedt, het profiel van de dijk versterkt en de dijk toegankelijk gemaakt voor toeristisch gebruik. De ringdijk wordt hierdoor een duidelijke begrenzing langs de rand van de polder en een landschappelijke drager van de polder. Een nieuw waterbergingssysteem gekoppeld aan deze ringdijk verbeterd de waterkwaliteit van het Vechtplassengebied, die ontstaat door de waterzuigende werking van de dieper gelegen polder. In dit gebied ontstaat een hoog dynamisch watersysteem met rietmoeras als natuurgebied. De openheid van de polder blijft gehandhaafd, het contrast met de omringende plassen blijft aanwezig en er ontstaat een constante dynamiek tussen nat en droog. Het watervierkant, in het midden van de polder, wordt toegankelijk en ruimtelijk zichtbaar gemaakt met recreatieve paden en een dubbele bomenrij. Hierdoor wordt het vierkant een structurerend element dat bovendien de lange lijnen in de polder begeleidt en versterkt.

De natuurlijke processen die hebben geleid tot het maken van het Nederlandse landschap zijn tot op grote hoogte getemd maar blijven altijd aanwezig en onvoorspelbaar, wachtend om zich te kunnen manifesteren op een nieuwe en onverwachte manier. Een een dergelijk probleem is de natuurlijke afzetting van grote hoeveelheden modder in de lagere rivieren van de Rijn Maas delta. Deze modder, bekend als bagger, moet voortdurend verwijderd worden door baggerschepen om de vaarroutes open te houden en om te voorkomen dat het omliggende land overstroomt. Het geven van een nieuwe betekenis aan de bagger in een zich transformerend rivierlandschap is de vraag die de kern vormt van dit project.

Het concept stelt voor om de behoefte om bagger op te slaan te combineren met de eisen om meer ruimte te creëren voor de Rijn (voor extra wateropslag). Dit wordt mogelijk door een nieuwe contour te trekken om de rivier langs de Hoeksche Waard breder te maken en het bagger te gebruiken om een nieuwe dijk te vormen. Het resultaat is de ‘baggerdijk’; een lineair landschap dat zich over ongeveer 35km uitstrekt, een gebied vormt van 1000 Ha en tegelijkertijd een depot en een dijk vormt. Het ontwerp begint met het onderzoeken van de mogelijkheden van dit baggerlandschap vanaf zijn ontstaan tot afronding in een periode van vijftig jaar. Het beschrijft een opeenvolging van veranderingen en transformaties; van modderige wildernis tot een bos van coppice wilgen, van geconstrueerde landkunst tot een beukenbos, en uiteindelijk de vorming van een nieuw type van rivieroever, een met recht uniek landschap.

Het ontwerp stelt voor dat gebruikers hun eigen contexten ontwikkelen voor het nieuwe landschap en genereert manieren om te onderzoeken hoe toekomstige generaties van locale bewoners en gemeentelijke instanties de dijk kunnen vormen. Om aan te geven wat de mogelijkheden zijn in deze ontwikkeling, zijn er drie contactpunten tussen het bestaande landschap en de baggerdijk gekozen, namelijk een dorp, een boerderij en een rivierdijk om te laten zien hoe deze verschillen kunnen ontstaan. De verhalen vertellen opnieuw de ontwikkeling van de dijk door fictieve persoonlijkheden die bewoners representeren van het gebied en die dienen als een voorbeeld voor de eindeloze mogelijkheden, bekend en onbekend, die ontwikkeld kunnen worden voor de ‘baggerdijk’.

Een nieuwe transportlijn
De Zuid Tangent is de nieuwste verlenging van een recent afgeronde openbaar vervoerslijn in het gebied bekend als de Haarlemmermeer, die nu al het vliegveld Schiphol met Hoofddorp, Amsterdam en Haarlem verbindt. Het doel van deze nieuwe verlenging is om een zuidelijke verbinding te creëren vanaf de stad Hoofddorp naar het dorp Nieuw Vennep en om mogelijk een nieuwe ontwikkeling genaamd Bollenstad (nog in studie) in de toekomst te verbinden. De nieuwe verbinding gaat van Hoofddorp naar Nieuw Vennep via een groot gebied dat is gereserveerd voor de ontwikkeling van een nieuw regionaal park, genaamd park 21. De openbare vervoerslijn is vrijstaand (niet gestoord door verkeerskruisingen) en ontworpen om zowel door bussen als door lichte rail systemen, als dat in de toekomst gevraagd wordt, gebruikt te worden.


Een besluitvormings raamwerk
Deze taak vroeg om de ontwikkeling van een route met de nodige ruimtelijke richtlijnen. Net zo belangrijk was het om een besluitvormings raamwerk te maken waarin voor beslissingen regerende en provinciale subsidiaire instanties verantwoordelijk konden worden gehouden, terwijl tegelijkertijd rekening gehouden moest worden gehouden met kwaliteitseisen, technische beperkingen, voortdurende stedenbouwkundige ontwikkelingen en toekomstige stadsuitbreiding. Een drie-stappen-procedure werd gevolgd. Een uitvoerige inventarisatie werd gemaakt van de verschillende eisen. Deze hielden onder andere in, technische eisen voor de vervoerslijn, de basis ecologische en recreatieve wensen van park 21, eisen van nieuwe omringende stedelijke ontwikkelingen zoals de eisen voor nieuwe stations, fietsroutes, kruispunten en nieuwe stedelijke groeicentra. Deze eisen werden fysiek vastgelegd in profielen en plattegronden.


Ontwerp van de route
Stap 2 hield de ontwikkeling in van een aantal alternatieve modellen (zes in totaal) die de belangrijkste mogelijkheden aangeven van de inpassing van de route. Deze modellen (dijken, poten, bruggen, tunnels en combinaties) boden aanzienlijke variaties voor de mobiliteit van de ecologie en recreanten over de lijn, de flexibiliteit voor de toekomst en de ruimtelijke gevolgen.

Stap 3 hield onder meer in het testen van modellen gebaseerd op een vastgesteld systeem van criteria in een multidisciplinaire groep. De hoogst scorende modellen werden getest op financiële haalbaarheid. Het gekozen model werd ontworpen om zo min mogelijk visuele obstakels te vormen in de open ruimte van het park en om een volledig functionerend park te faciliteren. Tegelijkertijd vormt de lijn een aantrekkelijke route voor passagiers die blikken gegund worden over het park (vanaf de bruggen) als ook erin (vanaf de route op maaiveld). De bruggen zijn sindsdien uitgewerkt als definitief ontwerp door Holland Rail Consult (zie computertekeningen) en gaan in aanbouw in 2005.

Na jaren van gebruik als landbouwgrond is het voormalige meer het doel geworden van stedelijke uitbreiding en de Haarlemmermeer heeft een kritische keuze; zich te begeven in het proces van verstedelijking door gebruik te maken van de rijkdom van het bestaande agrarisch/culturele landschap om zo variëteit en diversiteit te bieden, of om te opteren voor een ‘deken’ ontwikkeling van monotone stedelijke woningen. Deze studie laat zien hoe stedelijke ontwikkeling benaderd kan worden om identiteit en differentiatie te versterken in de fysieke omgeving en om een variëteit te promoten in woningtypes en verschillende lyfestyles.

Een groot aantal van de regionale en nationale ontwikkelingen beïnvloeden de Haarlemmermeer; zoals de veranderingen in agrarische politiek, groeiende infrastructuur (snelwegen, openbaar vervoer routes) en nieuwe waterbeheersingseisen.Deze veranderingen zijn onontkoombaar. De belangrijke vragen zijn: hoe is het mogelijk te verzekeren dat de kwaliteiten van het landschap en zijn agrarische erfgoed niet verdwijnen in de nieuwe Haarlemmermeer?
Hoe kunnen de bestaande kenmerken een nieuwe kwaliteit bieden voor de toekomstige Haarlemmermeer.

Een eerste glimp op de geinverteerde (diapositief) topografische kaart van Noord Holland lijkt op een verwarrende massa met witte lijnen. Hoewel bij een inspectie van dichtbij is het mogelijk deze lijnen te onderscheiden in afzonderlijke netwerken, met ieder netwerk zijn eigen specifieke kenmerken. In de Haarlemmermeer zijn er 4 netwerken te onderscheiden. Ieder netwerk representeert een specifiek systeem met zijn visuele, compositorische en organisatorische kwaliteiten. De verschillen tussen de netwerken maken verschillende combinaties en functies mogelijk; wonen en werken, wonen en recreëren, wonen en natuur. Elk netwerk ontwikkelt zijn eigen stedelijke vorm volgens een ontwikkel strategie met een unieke set regels die het een onderscheidende visuele expressie geeft. Door deze stedelijke vormen te overdrijven is het mogelijk te laten zien dat ieder netwerk meer bevorderlijk is dan een bepaald type manier van leven. De netwerken dienen als raamwerk voor de verdere ontwikkeling van de Haarlemmermeer. Bestaande karakteristieken van het landschap vormen de referentie voor specifieke woningtypologieën. Deze karakteristieken refereren naar zowel verleden als heden, zoals het herstel van laagveen (verleden) voor de ‘drie torens’ of het oplossen van het teveel aan bagger (heden) in combinatie met een nieuwe wijk.